Biologia
Sucha zgnilizna przykielichowa jabłek objawia się w drugiej połowie lata, w postaci niewielkich, brązowych i suchych plam wokół szypułki na jabłkach. Do porażenia owoców dochodzi w następstwie zakażenia przez grzyby części kwiatu, przeważnie działek kielicha. Najczęściej sprawcami tej choroby są grzyby A. alternata oraz B. cinerea.

Zwalczanie
W celu zapobiegania rozprzestrzeniania się suchej zgnilizny jabłek unikać uszkodzenia skórki owoców podczas zbioru i sortowania, czyścić i dezynfekować pomieszczenia w przechowalni oraz skrzynki i skrzyniopalety. Do przechowywania należy przeznaczać tylko zdrowe owoce.
 

Biologia
Jest to chrząszcz z rodziny ryjkowcowatych o długości 5-5,5 mm, w kolorze purpurowoczerwonym ze złocistozielonym odcieniem. Jaja są białe. Larwa jest także biała, beznoga, rogalikowato zgięta, z brązową puszką głową, dorasta do 9 mm. Zimują chrząszcze w spękaniach kory i w ściółce. Następnie opuszczają swoje kryjówki i rozpoczynają żerowanie na pąkach i liściach. Chrząszcze składają jaja do wnętrza zawiązków, w których rozwijają się również larwy. Płodność samicy tutkarza bachuska wynosi 200 jaj. Po złożeniu jaja samica podcina szypułkę pąka. W czerwcu larwa szkodnika opuszcza miejsce żerowania, schodzi do gleby i przepoczwarcza się. Część larw tego agrofaga zostaje w glebie przez dwa lata.

Szkodliwość
Tutkarz bachusek żeruje głównie na czereśniach, wiśniach, jabłoniach, śliwach i morelach. Wiosną chrząszcze wygryzają otwory w pąkach, później w zawiązkach owoców, owocach, które ulegają deformacji. Larwy żerują i rozwijają się wewnątrz zawiązków. Uszkodzone owoce przez tutkarza bachuska, często są infekowane przez brunatna zgniliznę drzew ziarnowych oraz brunatną zgniliznę drzew pestkowych.

Zwalczanie
Występowanie tutkarza bachuska w sadach towarowych, nie powoduje szkód o znaczeniu gospodarczym.
 

Biologia
Wirus ospowatości poraża śliwy, ałyczę, brzoskwinie i morele. Na liściach pojawiają się chlorotyczne przebarwienia w kształcie pierścieni, smugi oraz różne plamy o rozmytych brzegach. Rodzaj porażenia przez tę chorobę zależy od wrażliwości danej odmiany. Na niedojrzałych jeszcze owocach, w pełni wykształconych pojawiają się fioletowe i okrągłe plamy. Następnie w miarę dojrzewania owoców plamy te ciemnieją. Tkanka w tych miejscach zapada się, co z kolei powoduje powstawanie chlorotycznych bruzd na powierzchni śliwek. Miąższ w obrębie plam jest czerwonawy, gąbczasty, zawiera martwe komórki oraz kropelki stwardniałej gumy. Owoc jest kwaśny i ma charakterystyczny posmak pleśni. Porażone owoce przez szarkę wcześniej dojrzewają i opadają. Na pestkach widoczne są ciemnoczerwone plamy i pierścienie. Drzewa porażone wirusem ospowatości są podatne na uszkodzenia mrozowe. Wirus ten przenoszony jest przez mszyce śliwowo-kocankową, brzoskwiniowo-ziemniaczaną oraz śliwowo-ostową. Rozprzestrzeniany jest również ze zrazami oraz oczkami pochodzącymi z chorych drzew oraz z podkładkami wegetatywnymi pozyskanymi z zawirusowanych roślin matecznych. Wskaźnikiem może być ‘Węgierka Zwykła’, ‘Węgierka Włoska’, Prunus tomentosa oraz komosa. Jako roślina testowa używany jest również groch. Okres inkubacji w przypadku drzew wynosi 8-10 miesięcy. Natomiast, gdy wektorem szarki są mszyce, to okres inkubacji wynosi 6 tygodni.

Zwalczanie
Obecnie w Polsce nie ma zarejestrowanych środków do zwalczania ospowatości śliwy. W celu ograniczenia występowania tego wirusa w sadach wskazane jest: wycinanie i niszczenie porażonych śliw, szczególnie tych, które rosną dziko, zrazy i podkładki pobierać ze zdrowych, wolnych od wirusa roślin, szkółki śliw zakładać w rejonach, w których nie występuje choroba, nowe sady zakładać w odległości 700-800 m od sadów, w których występowała szarka, uprawiać odmiany odporne na tego wirusa oraz mszyce, które rozprzestrzeniają patogena.
 

Biologia
Jest to motyl z rodziny toczykowatych o długości ciała 3-5 mm oraz rozpiętości skrzydeł 5-7,5 mm. Skrzydła pierwszej pary są szare i błyszczące, a tylne  szafranowożółtawe z dwiema białymi i czarnymi liniami. Gąsienice są jasnozielone z czarna głową, o długości 3 mm. Zimują poczwarki w białych oprzędach ukrytych w załamaniach kory bądź pęknięciach w zrakowaciałych ranach. Wylot dorosłych motyli tego szkodnika następuje, gdy drzewa są w fazie zielonego pąka kwiatowego i kończy się w czasie kwitnienia jabłoni. W słoneczne dni samice składają jaja na dolnej stronie liści. Płodność samicy toczyka gruszowiaczka to 30 jaj. Gąsienice po wylęgu wgryzają się do wnętrza liścia i żerują w nim 3 tygodnie. Następnie opuszczają miny oraz przepoczwarczają się na powierzchni blaszki liściowej w utworzonych wcześniej białych kokonach. Motyle drugiego pokolenia toczyka gruszowiaczka pojawiają się w lipcu.

Szkodliwość
Toczyk gruszowiaczek żeruje głównie na jabłoniach i gruszach. Gąsienice tego szkodnika minują liście powodując ciemnobrązowe plamy. Uszkodzone liście przedwcześnie opadają. Następnie gąsienice przepoczwarczają się w zagłębieniu szypułkowym owocu, co wpływa na znaczne obniżenie jego wartości handlowej. Gradacje toczyka gruszowiaczka występują co kilkanaście lat.

Zwalczanie
W celu określenia progu zagrożenia dla toczyka gruszowiaczka, należy w drugiej połowie czerwca i sierpnia na 10 losowo wybranych drzewach przejrzeć po 20 liści. W czerwcu próg zagrożenia wynosi 40 min na 400 liści, a w sierpniu 400 min na 400 liści. Obecnie do zwalczania toczyka gruszowiaczka zarejestrowane są następujące preparaty:
- Acetamip 20 SP,
- Ammo Super 100 EW,
- Calypso 480 SC,
- Dimilin 480 SC,
- Fastac 100 EC,
- Fury 100 EW,
- Kung-Fu 050 CS,
- LambdaCe Z 050 CS,
- Minuet 100 EW,
- Mospilan 20 SP,
- Pilar-Lambda-Cyhalotryna 050 CS,
- Rage 100 EW,
- Runner 240 SC,
- Sherpa 100 EC,
- Sumi-alpha 050 EC,
- Sumitox 20 SP,
- Titan 100 EW,
- Viper 20 SP.
Przed ich zastosowanie należy zapoznać się z etykietą-instrukcją stosowania dołączoną do opakowania.
 

ZAPOBIEGANIE CHOROBOM PRZECHOWALNICZYM

W trakcie przechowywania owoce mogą ulegać chorobom przechowalniczym. Jest to powodowane infekcjami grzybowymi, które zachodzą jeszcze w sadzie. Najbardziej powszechne choroby to: szara pleśń, gorzka zgnilizna oraz parch przechowalniczy.

Aby zabezpieczyć owoce przed powyższymi chorobami należy zastosować jeden zabieg, lub dwa zabiegi w przypadku zwiększonej presji chorobowej:

zabieg pojedynczy (na 7 dni przed zbiorem) lub dwa zabiegi (14 i 7 dni przed zbiorem)
Switch 62,5 WG w dawce 0,75 kg/ha lub
Bellis 38 EG w dawce 0,8 kg/ha,

Można również wybrać preparat Zato 50 WG, zarejestrowany do jednokrotnego stosowania przeciwko chorobom przechowalniczym w terminie na dwa tygodnie przed zbiorem owoców
Zato 50 WG w dawce 0,2 kg/ha.
 
Uwaga: w przypadku wysokiej presji parcha jabłoni w sadzie oraz występujących okresów opadów należy wykonać dodatkowy zabieg preparatem zawierającym kaptan (np. Kaptan 50 WP) nie później niż na 7 dni przed planowanym zbiorem. Preparaty te zwalczają również choroby przechowalnicze.
W przypadku wysyłki do Federacji Rosyjskiej stosować nie później niż  na 28 dni przed zbiorem.


NAWOŻENIE DOLISTNE JABŁONI

Należy kontynuować nawożenie wapniem. W ostatnich tygodniach przed zbiorami należy zwiększyć częstotliwość dostarczania wapnia. W przypadku kiedy występują okresy wysokich temperatur (> 25 °C), należy stosować preparaty zawierające wapń skompleksowany aminokwasam, np.:
AMIWAP w dawce 2,5 l/ha,

Jeśli w ciągu 2 – 3 dni po zabiegu przewidywane są temperatury niższe niż 25 °C nie należy stosować chlorku wapnia w dawkach większych niż 4-5 kg/ha. Jeśli temperatura w ciągu 2-3 dni po zabiegu nie będzie przekraczała 20 °C dawkę chlorku wapnia można zwiększyć nawet do 8 kg/ha. Aby zwiększyć efektywność dokarmiania wapniem do każdego zabiegu zaleca się dodawać preparat aminokwasowy np.:
Megafol w dawce 1 l/ha.

W celu poprawy wybarwienia owoców po wykonaniu cięcia letniego należy wykonać opryskiwanie nawozami zawierającymi potas oraz fosfor, np.
FruitAkademia na wzrost owoców II (nawóz można łączyć z zabiegami fungicydowymi)
Zabiegi ww. nawozami wykazują działanie również kiedy są stosowane pomiędzy kolejnymi etapami zbioru owoców (w przypadku zbioru dzielonego na etapy).

System Komunikatów Sadowniczych – SKS –zalecenia agrotechniczne i ochrony roślin opracowane przez
Zakład Zaopatrzenia Ogrodniczego Warka Sp. z o.o., w oparciu o program doradczy FRUIT AKADEMIA.
System SKS realizowany jest przy współudziale władz samorządowych gmin: Belsk Duży, Błędów, Goszczyn, Góra Kalwaria, Grójec, Jasieniec, Magnuszew, Mogielnica, Chynów, Pniewy, Sadkowice, Tarczyn, Warka, Wilga.
 

Biologia
Patogen ten atakuje głównie śliwy i jabłonie. W wyniku porażenia liście robią się ołowianoszare lub srebrzyste. Spowodowane to jest  wydzielaniem przez patogena enzymów, które powodują odstawanie skórki liścia od warstwy miękiszu palisadowego. Z upływem czasu, przestrzeń ta jest wypełniana powietrzem i wywołuje efekt świetlny odbijający się srebrzystym kolorem liści. Są to objawy wtórne, ponieważ grzyb nie rozwija się na liściach. Srebrzystość liści drzew jest pasożytem kory i drewna. Porażone drewno brunatnieje, marszczy się, a kora ulega nekrozie i odpada. Patogen ten powoduje zamieranie gałęzi, konarów oraz całych drzew. Na obumarłych pniach i konarach grzyb powodujący srebrzystość liści drzew wytwarza skórzaste, ułożone dachówkowato, półkoliste owocniki, które mają pofałdowane owocniki. Górna część owocników jest szara, a dolna szarobrunatna lub fioletowoczerwona. Choroba ta rozprzestrzenia się za pomocą zarodników podstawkowych, które tworzą się na dolnej stronie owocników. Basidiospory wnikają do pni lub konarów np. przez rany po cięciu. Do zakażenia może dojść również w przypadku używania brudnych narzędzi, na których znajduje się grzybnia. Od czasu zakażenia drzew do pojawienia się owocników upływa kilka lub kilkanaście lat.

Zwalczanie
W celu zapobiegania występowaniu srebrzystości liści drzew wskazane jest usuwanie i niszczenie z sadu chorych drzew, ograniczenie cięcia oraz przeszczepiania drzew w sadach zagrożonych chorobą. Należy także unikać przenoszenia grzybni patogena na narzędziach do cięcia. Narzędzia trzeba dezynfekować w 70% alkoholu bądź w 10% podchlorynie sodu. Rany po cięciu drzew dobrze jest zabezpieczać farbą emulsyjną z 2% dodatkiem fungicydów lub pastami ochronnymi.
 

Biologia
Jest to muchówka z rodziny pryszczarkowatych o długości 1,5-2 mm. Jaj są czerwone i wydłużone. Larwy są walcowate, na początku kremowobiałe, następnie pomarańczowe lub pomarańczowoczerwone i beznogie. Zimują larwy w kokonach ziemnych, w wierzchniej warstwie gleby. Samice pryszczarka jabłoniaka wylatują w kwietniu oraz składają jaja na brzegach liści. Na jednym liściu jabłoni żeruje nawet po kilka larw tego szkodnika. Po żerowaniu larwy spadają na glebę i przepoczwarczają się. W ciągu sezonu wegetacyjnego rozwija się 3 pokolenia pryszczarka jabłoniaka.

Szkodliwość
Larwy pryszczarka jabłoniaka żerują na najmłodszych liściach jabłoni oraz powodują wyginanie ich brzegów do środka, deformacje i zaróżowienia. Bardzo duże straty szkodnik ten powoduje w szkółkach oraz w młodych nasadzeniach jabłoni. Nie został jeszcze opracowany próg szkodliwości dla pryszczarka jabłoniaka.

Zwalczanie
Obecnie do zwalczania pryszczarka jabłoniaka zarejestrowany jest środek Movento 100 SC. Przed jego zastosowaniem należy zapoznać się z etykietą-instrukcją stosowania dołączona do opakowania.
 

W dniu 24 sierpnia 2012 roku, Syngenta Polska zorganizowała spotkanie dotyczące nowych rozwiązań w ochronie upraw sadowniczych. Organizatorzy szczegółowo omówili działanie fungicydu Switch 62,5 WG oraz insektycydu Affirm 095 SG (szczegóły w zakładce "Artykuły sponsorowane i informacje z firm").

Natomiast dr Hanna Bryk z Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, mówiła o ochronie jabłek przed chorobami przechowalniczymi. Prelegentka podkreśliła, że nie wolno trzymać się schematów w ochronie swoich sadów przed chorobami przechowalniczymi. Trzeba dobrze znać swój sad, zapisywać, jakie patogeny w poprzednich latach sprawiały problem oraz być elastycznym w ich zwalczaniu. Do najgroźniejszych chorób przechowalniczych należy:

  •  gorzka zgnilizna jabłek – sprawca – Pezicula alba syn. Gloeosporium album, Pezicula malicorticis syn. Gloeosporium perennans, Glomerella cingulata syn. Gloeosporium fructigenum;
  •  szara pleśń jabłek – sprawca Botrytis cinerea;
  •  mokra zgnilizna jabłek – sprawca Penicillium, najczęściej P. expansum;
  •  brunatna zgnilizna jabłek – sprawca Monilinia fructigena.

Z przeprowadzonych obserwacji w latach 2006-2010, wynika że największe straty powoduje gorzka zgnilizna, następnie szara pleśń, mokra zgnilizna oraz brunatna zgnilizna. Duże nasilenie gorzkiej zgnilizny jabłek obserwuje się przy występowaniu grzybów Pezicula spp. w koronach drzew. Patogen ten bardzo dobrze rozwija się w chłodniach zwykłych oraz w kontrolowanej atmosferze. Większość uprawianych odmian jabłoni jest podatnych na gorzką zgniliznę, np. ‘Koksa Pomarańczowa’ i ‘Golden Delicious’. Grzyby, które są sprawcami gorzkiej zgnilizny jabłek mają bardzo duży zakres roślin żywicielskich, m.in. drzewa pestkowe i ziarnkowe, krzewy jagodowe, orzech włoski, warzywa, rośliny ozdobne i dziko rosnące. Do czynników wpływających na występowanie chorób przechowalniczych zalicza się: „historia” przedzbiorcza, ochrona, pogoda, jakość owoców – stan fizjologiczny, termin zbioru owoców, jakość owoców – czy są mechanicznie uszkodzone, stan opakowań, warunki przechowywania oraz dojrzewanie – ilość etylenu.

Ochrona chemiczna przed chorobami przechowalniczymi
W Polsce niedozwolone jest stosowanie fungicydów po zbiorze owoców. W celu ograniczenia występowania gorzkiej zgnilizny jabłek, należy wykonać 1, 2 lub 3 zabiegi środkami ochrony roślin. Pierwszy zabieg należy wykonać 1,5-1 miesiąc przed zbiorem owoców. Zależy to od podatności odmiany, warunków atmosferycznych przed zbiorem oraz nasilenia choroby w roku ubiegłym.
Obecnie zarejestrowane są następujące preparaty do zwalczania gorzkiej zgnilizny jabłek:

  •  Captan 80 WG – substancja aktywna – 80% kaptan, grupa chemiczna – ftalimidy, zalecana dawka – 1,9 kg/ha, okres karencji – zmiany uwzględnione poniżej;
  •  Zato 50 WG – substancja aktywna - 50% trifloksystrobina, grupa chemiczna – strobiluryny, zalecana dawka – 0,2 kg/ha, okres karencji – 14 dni;
  •  Topsin M 500 SC – substancja aktywna – 500 g tiofanat metylu, grupa chemiczna – benzimidazole, zalecana dawka 1,5 l/ha, okres karencji 14 dni;
  •  Bellis 38 WG – substancja aktywna – 25,2% boskalid oraz 12,8% piraklostrobina, grupa chemiczna – anilidyny i strobiluryny, zalecana dawka – 0,8 kg/ha, okres karencji – 7 dni;
  •  Switch 62,5 WG – substancja aktywna – 375 g cyprodynil oraz 250 g fludioksonil, grupa chemiczna – anilinopirymidyny oraz fenylopirole, zalecana dawka 0,75 kh/ha, okres karencji – 3 dni.


Zmiany w rejestrze środków ochrony roślin

  •  Captan 80 WG (711/2000) – termin ważności zezwolenia 30.09.2012 r. Decyzja zmieniająca zezwolenie R/295/2011 d z 10.11.2011 r.: wydłużenie okresu karencji do 28 dni oraz wykreślenie gorzkiej zgnilizny jabłek;
  •  Topsin M 500 SC (847/2001) – termin ważności zezwolenia 21.05.201. Nowa etykieta R-74/2012 – termin ważności zezwolenia 17.05.2022 r. Wykreślono ochronę grusz przed gorzką zgnilizną, rakiem drzew oraz zgorzelą kory;
  •  Thiram Granuflo 80 WG (R47/2010) – termin ważności zezwolenia 18.05.2020 r. Decyzja zmieniająca zezwolenie R-106/2012 z 17.04.2012 – wprowadzono ochronę jabłek w okresie kwitnienia przed szarą pleśnią.


Przy stosowaniu środków ochrony roślin, należy zwracać szczególną uwagę na rotację preparatów, aby nie doprowadzić do odporności patogenów. Bardzo duże znaczenie mają pozostałości środków ochrony roślin w owocach.
 

Biologia
Na czereśniach i wiśniach objawy raka bakteryjnego drzew owocowych widoczne są na wszystkich nadziemnych organach drzewa. Porażone kwiaty brunatnieją i zasychają. Następnie z porażonych kwiatów bakterie przenikają do krótkopędów i gałęzi. Na zainfekowanych pędach widoczne są wycieki gumy, na owocach pojawiają się brunatne gnilne plamy, a na liściach wodniste, żółte przebarwienia, w których miejscu tkanka brunatnieje i wykrusza się. Jesienią bakterie raka wnikają do pędów przez blizny po opadłych liściach i tam zimują. Na wiosnę rak bakteryjny drzew owocowych powoduje zamieranie pędów i tworzy nekrozę kory. Bakterie raka zimują na powierzchni porażonych pędów, w pąkach oraz w miękiszu korowym drzew. Wiosną razem z gumowatymi wyciekami soku roślinnego zasiedlają powierzchnię pędów. Bakterie rozpryskiwane są przez krople deszczu, przedostają się na kwiaty, liście i zawiązki owoców i wnikają do pędów. Gdy jest duża wilgotność powietrza, na porażonych pędach pojawiają się liczne wycieki gumy. Duże znaczenie mają infekcje kwiatów dokonane wiosną oraz jesienne zakażenie pędów poprzez blizny po opadłych już liściach. Drogą do infekcji dla raka bakteryjnego drzew owocowych mogą być również uszkodzenia pędów moreli np. przez zwójkę koróweczkę.

Szkodliwość
Choroba ta atakuje sady czereśniowe, wiśniowe, morelowe, brzoskwiniowe, czasem też jabłoniowe i gruszowe powodując duże straty gospodarcze. Bardzo groźne są jesienne infekcje gałęzi, konarów i pni, na których tworzą się rozległe rany spowodowane przez raka bakteryjnego drzew owocowych. Kora zamiera i pęka odsłaniając drewno, a na pędach pojawiają się zgrubienia i intensywne wycieki gumy. Patogen ten może spowodować obniżenie odporności drzew na przymrozki przez wykorzystanie składników pokarmowych rośliny żywicielskiej oraz produkcję toksyn.

Zwalczanie
W celu ograniczenia występowania raka bakteryjnego drzew owocowych należy usuwać i niszczyć silnie porażone drzewa. W przypadku mniej porażonych drzew – wycinać i niszczyć zrakowaciałe pędy, a miejsca po wycięciu zabezpieczać pastami ochronnymi bądź farbą emulsyjną z dodatkiem fungicydu. Wskazane jest również wycinanie z grubszych pni i konarów obumarłej kory oraz zabezpieczanie tych miejsc pastami ochronnymi. W sadach, gdzie występuje rak bakteryjny drzew owocowych nie uzupełniać nasadzeń nowymi drzewami. Obecnie do zwalczania raka bakteryjnego drzew owocowych zarejestrowane są następujące preparaty:
- Champion 50 WP,
- Cuproflow 375 SC,
- Flowbrix 380 SC,
- Funguran EASY 50 WP,
- Kocide 101 WP,
- Miedzian 50 WP,
- Miedzian Extra 350 SC,
- Neoram 37,5 WG,
- Nordox 75 WG.
Przed ich zastosowaniem należy zapoznać się z etykietą-instrukcją stosowania dołączoną do opakowania.
 

Biologia
Jest to muchówka z rodziny pryszczarkowatych o ciemnym, brązowoczarnym ciele, o długości około 2 mm. Jaja są białe i wydłużone. Larwy są walcowate, białe, beznogie i skaczące. Zimują  larwy w kokonach ziemnych. Dorosłe owady wylatują w maju. Następnie samice po wylocie składają jaja w fałdy rozwijających się, wierzchołkowych liści. Po 4 dniach wylęgają się larwy, które żerują przyssane do brzeżnej części liścia i powodują zahamowanie jego rozwoju oraz deformację. Po skończonym żerowaniu larwy spadają  na ziemię, zagrzebują się i przepoczwarczają. W ciągu sezonu wegetacyjnego może pojawić się 3 pokolenia pryszczarka gruszowca.

Szkodliwość
W wyniku żerowania pryszczarka gruszowca, liście na wierzchołkach młodych przyrostów oraz na odrostach korzeniowych nie rozwijają się, a ich brzegi zawijają się do środka, robią się kruche i czasem czernieją. Wewnątrz zdeformowanych liści żerują liczne białe larwy. Pryszczarek gruszowiec co roku żeruje na tych samych drzewach.

Zwalczanie
Aby określić próg szkodliwości dla tego agrofaga, należy w okresie maja i czerwca, w młodych sadach przeglądać systematycznie wierzchołkowe liście na 20 losowo wybranych drzewach. Próg szkodliwości wynosi 10% uszkodzonych liści wierzchołkowych. W celu ograniczenia występowania pryszczarka gruszowca wskazane jest także usuwanie i niszczenie odrostów korzeniowych, na których występują zdeformowane liście. Obecnie do zwalczania tego szkodnika zarejestrowany jest preparat Movento 100 SC. Przed jego zastosowaniem należy zapoznać się z etykietą-instrukcją stosowania dołączoną do opakowania.