KRUS i ZUS razem? Rolnicy chcą zmian

Kwestia łączenia okresów ubezpieczenia w KRUS i ZUS od lat budzi emocje wśród osób, które w trakcie swojej kariery zawodowej zmieniały status zawodowy. Krajowa Rada Izb Rolniczych, na wniosek Wielkopolskiej Izby Rolniczej, ponownie zwróciła się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o podjęcie prac nad reformą systemu ubezpieczeń społecznych rolników. Chodzi przede wszystkim o możliwość korzystniejszego uwzględniania okresów ubezpieczenia w KRUS przy ustalaniu emerytury z ZUS oraz o możliwość „dopłacenia” składek, aby uzupełnić staż wymagany do emerytury rolniczej.

Problem dotyczy przede wszystkim osób z tzw. mieszanym stażem ubezpieczeniowym. To rolnicy, którzy przez część swojej kariery zawodowej podlegali ubezpieczeniu w KRUS, a później podjęli zatrudnienie poza rolnictwem i zaczęli odprowadzać składki do ZUS.

Rolnik przez lata płacił składki, ale nie zawsze przekładają się one na emeryturę

Jak wskazuje samorząd rolniczy, w szczególnie trudnej sytuacji znajdują się osoby, które nie zgromadziły wymaganych 25 lat ubezpieczenia w KRUS, a jednocześnie nie mają wystarczająco długiego stażu w systemie powszechnym.

Dotyczy to zwłaszcza osób, które w okresie transformacji polskiego rolnictwa musiały przekwalifikować się i podjąć pracę w innych zawodach. Mogły przez wiele lat prowadzić gospodarstwo i opłacać składki KRUS, a następnie przejść na etat i rozpocząć odprowadzanie składek do ZUS.

W efekcie, po osiągnięciu wieku emerytalnego, część takich osób nie spełnia warunków do uzyskania emerytury rolniczej, ponieważ nie ma 25-letniego okresu ubezpieczenia w KRUS. Jednocześnie okresy ubezpieczenia w KRUS nie są uwzględniane w ZUS na takich samych zasadach jak składki zapisane na indywidualnym koncie ubezpieczonego.

Zdaniem KRIR prowadzi to do sytuacji, w której osoba mająca za sobą nawet kilkadziesiąt lat aktywności zawodowej i opłacania składek może otrzymać jedynie świadczenie na poziomie minimalnym.

KRIR chce zmian w zasadach liczenia emerytur

Samorząd rolniczy postuluje przede wszystkim zmianę przepisów tak, aby okresy opłacania składek w KRUS mogły być proporcjonalnie uwzględniane przy wyliczaniu emerytury z ZUS.

Jednym z proponowanych rozwiązań jest stworzenie jasnych zasad przeliczeniowych, które pozwoliłyby uwzględniać składki KRUS w systemie powszechnym. KRIR zwraca również uwagę na przypadki osób, które przez wiele lat opłacały składki rolnicze, ale nie osiągnęły wymaganego 25-letniego stażu.

Izby rolnicze proponują, aby osoby, które opłacały składki KRUS przez co najmniej 10 lat i osiągnęły wiek emerytalny, mogły dopłacić brakujące składki, a tym samym uzyskać prawo do emerytury rolniczej – niezależnie od uprawnień nabytych w ZUS.

Ministerstwo: KRUS i ZUS działają według innych zasad

Ministerstwo Rolnictwa w odpowiedzi zwraca uwagę, że zasadniczą przeszkodą jest odmienna konstrukcja obu systemów.

System ubezpieczenia społecznego rolników został bowiem stworzony jako odrębny od powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Różnice dotyczą m.in. zasad podlegania ubezpieczeniu, finansowania składek oraz ustalania prawa do świadczeń.

Kluczowe znaczenie ma również sposób, w jaki funkcjonują składki.

W systemie powszechnym wysokość emerytury jest bezpośrednio powiązana z kwotą składek zapisanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego. KRUS działa natomiast według innych zasad. Składki mają charakter zryczałtowany i nie tworzą indywidualnego kapitału emerytalnego.

Oznacza to, że nie można po prostu przeliczyć wpłaconych w przeszłości składek KRUS na kapitał emerytalny w ZUS według zasady „złotówka za złotówkę”.

„Dopłacenie” składek również wymagałoby zmiany przepisów

Ministerstwo odniosło się również do drugiego postulatu KRIR, czyli możliwości dopłacenia brakujących składek KRUS.

Obecnie prawo do emerytury rolniczej jest uzależnione od rzeczywistego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników przez wymagany ustawowo okres. Samo dokonanie dodatkowej wpłaty nie pozwala więc obecnie uzupełnić brakującego stażu.

Wprowadzenie takiego rozwiązania oznaczałoby zmianę obecnej zasady i wymagałoby przeanalizowania konsekwencji zarówno dla ubezpieczonych, jak i dla Funduszu Emerytalno-Rentowego KRUS.

Jest już mechanizm uwzględniania okresów KRUS w emeryturze z ZUS

Ministerstwo przypomina jednocześnie, że osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które nie spełniły warunku 25 lat ubezpieczenia niezbędnego do uzyskania emerytury rolniczej, mogą w określonych przypadkach otrzymać zwiększenie emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zwiększenie odpowiada części składkowej emerytury rolniczej i stanowi sposób uwzględnienia okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Resort podkreśla, że jest to element szerszego kompromisu między dwoma odrębnymi systemami. Rozwiązanie pozwala częściowo uwzględnić aktywność zawodową w gospodarstwie rolnym osobom, które nie nabyły prawa do emerytury rolniczej.

Czy system może zostać zmieniony?

Ministerstwo nie zamyka jednak całkowicie drogi do dyskusji nad zmianami. Resort wskazuje, że propozycje dotyczące systemu ubezpieczenia społecznego rolników powinny zostać przedstawione Radzie Ubezpieczenia Społecznego Rolników, która reprezentuje interesy ubezpieczonych i świadczeniobiorców.

Dopiero po przedstawieniu stanowiska i rekomendacji Rady Ministerstwo będzie mogło podjąć odpowiednie działania, jeżeli przeprowadzona analiza wykaże, że proponowane rozwiązania są uzasadnione.

Na razie więc nie ma decyzji o wprowadzeniu możliwości swobodnego łączenia stażu KRUS i ZUS ani o „dokupowaniu” brakujących lat ubezpieczenia rolniczego. Odpowiedź resortu pokazuje jednak, że problem osób z mieszanym stażem ubezpieczeniowym pozostaje przedmiotem dyskusji, a ewentualna reforma wymagałaby znacznie głębszej przebudowy zasad funkcjonowania systemu KRUS.