Mszyce i mączliki na młodych truskawkach w tunelach. We wrześniu nie można ich lekceważyć

Młode nasadzenia truskawki w tunelach powinny jesienią przede wszystkim dobrze się ukorzenić, zbudować zdrową rozetę liściową i przygotować potencjał do plonowania w kolejnym sezonie. Tymczasem we wrześniu w obiektach nadal mogą rozwijać się mszyce i mączliki. Ciepłe dni, młode liście i wydłużony okres wegetacji sprzyjają ich namnażaniu. Pozostawienie licznej populacji do jesieni może wyraźnie osłabić rośliny, a w przypadku mszyc dochodzi jeszcze ryzyko przenoszenia wirusów. Dlatego właśnie teraz warto nie tylko spojrzeć na plantację z góry, ale przede wszystkim odwrócić liście.

We wrześniu na młodych nasadzeniach uwaga producentów skupia się zazwyczaj na ukorzenieniu roślin, nawożeniu i przygotowaniu ich do zimowania. W tunelach łatwo jednak przeoczyć szkodniki, zwłaszcza jeśli nie ma już owoców i presja ochrony wydaje się mniejsza.

Tymczasem pod osłonami sezon trwa dłużej. W słoneczny dzień temperatura w tunelu może nadal sprzyjać aktywności owadów, nawet jeśli noce stają się chłodne. Jednocześnie młode truskawki intensywnie tworzą nowe liście, czyli dokładnie tę tkankę, którą szczególnie chętnie zasiedlają mszyce.

Z obserwacji ostatnich sezonów wynika, że problem narasta. Wymaga to regularnej lustracji i szybkiej reakcji.

Mszyca truskawkowa – problem większy niż uszkodzone liście

Na truskawce może występować kilka gatunków mszyc, w tym mszyca truskawkowa (Chaetosiphon fragaefolii). Szkodników należy szukać przede wszystkim na młodych liściach, ogonkach liściowych oraz na spodniej stronie blaszki liściowej. Przy niewielkiej liczebności łatwo je przeoczyć. Problem zaczyna się wtedy, gdy kolonie szybko rozrastają się na młodych przyrostach.

Mszyce pobierają sok roślinny, przez co osłabiają rośliny. Młode liście mogą rozwijać się gorzej, a przy silnym zasiedleniu zahamowany zostaje wzrost. Podczas żerowania wydalana jest także rosa miodowa, która zanieczyszcza powierzchnię liści.

Na młodym nasadzeniu nie chodzi jednak tylko o bieżące uszkodzenia. We wrześniu roślina nadal intensywnie pracuje – buduje system korzeniowy i aparat asymilacyjny oraz przygotowuje się do następnego sezonu. Każde silne ograniczenie powierzchni zdrowych, aktywnych liści w tym okresie może mieć znaczenie dla jej kondycji przed zimą.

Dochodzi jeszcze jeden ważny aspekt. Mszyce mogą być wektorami wirusów truskawki. Dlatego nie zawsze liczba widocznie uszkodzonych liści powinna decydować o tym, czy problem jest istotny.

Mączlik – największy problem kryje się pod liściem

Coraz częściej na truskawkach pod osłonami pojawiają się również mączliki. W Polsce na truskawce notowany jest m.in. mączlik wiciokrzewowy (Aleyrodes lonicerae), obecny w naszym kraju od 2016 r. W uprawach pod osłonami może występować również mączlik szklarniowy (Trialeurodes vaporariorum). Nazwa tego drugiego nie powinna sugerować, że zagrożenie dotyczy wyłącznie szklarni. Szkodnik może rozwijać się również w tunelach, jeśli znajdzie odpowiednią roślinę żywicielską i korzystne warunki termiczne.

Mączlik prowadzi zdecydowaną większość swojego „życia produkcyjnego” po spodniej stronie liścia. Tam znajdują się jaja, larwy i kolejne stadia rozwojowe. Osobniki dorosłe łatwo zauważyć po poruszeniu roślin – niewielkie białe owady wzlatują wtedy ponad liście.

Znacznie ważniejsze jest jednak to, co pozostaje na roślinie. Mączliki intensywnie pobierają sok. Powoduje to osłabienie wzrostu, a przy licznej populacji może wyraźnie pogarszać kondycję roślin. Podobnie jak mszyce wydalają rosę miodową, na której rozwijają się grzyby sadzakowe. W efekcie ograniczana jest powierzchnia asymilacyjna liści. W uprawach owocujących zanieczyszczane mogą być również owoce. Na młodych nasadzeniach we wrześniu najważniejsze jest jednak coś innego. Nie dopuścić, aby szkodnik osłabiał rośliny w okresie, w którym powinny budować potencjał na kolejny sezon.

Tunel we wrześniu wciąż sprzyja szkodnikom

Jesień pod osłonami wygląda inaczej niż w gruncie. Temperatura nocą może szybko spadać, ale w słoneczne dni wewnątrz tunelu nadal robi się ciepło. To wystarczy, aby przez kolejne tygodnie trwał rozwój szkodników. Jednocześnie częste wietrzenie tuneli powoduje, że warunki są bardziej zmienne niż w szklarni. Ma to znaczenie zarówno dla tempa namnażania szkodników, jak i skuteczności organizmów pożytecznych wykorzystywanych do ochrony biologicznej. Dlatego programu z lipca nie można automatycznie przenosić na wrzesień. Potrzebna jest przede wszystkim lustracja konkretnego tunelu.

Gdzie szukać pierwszych kolonii?

Samo przejście między rzędami to za mało. Przy mszycach trzeba dokładnie oglądać młode liście i najmłodsze przyrosty. Przy mączliku obowiązkowo należy kontrolować spodnią stronę liści, ponieważ tam znajduje się większość stadiów rozwojowych. Pomocne są również żółte tablice lepowe rozmieszczone w tunelu. Pozwalają wychwycić pierwsze osobniki dorosłe mączlika i obserwować, czy presja wzrasta. Tablica nie zastępuje jednak oglądania roślin. Możemy na niej stwierdzić obecność dorosłych mączlików, ale o skali problemu dużo więcej powie kontrola liści pod kątem obecności jaj, larw oraz kolejnych stadiów rozwojowych.

Czym ograniczać mączliki w tunelu?

W ochronie truskawki przed mączlikami zwracam uwagę m.in. na produkty działające mechanicznie, zawierające oleje lub polimery silikonowe. Tutaj najważniejsza jest jakość zabiegu. Produkt działający kontaktowo czy fizycznie nie będzie skuteczny, jeśli ciecz pozostanie głównie na górnej stronie liścia. Musi trafić dokładnie tam, gdzie znajduje się szkodnik, czyli również na spodnią powierzchnię blaszki liściowej.

Preparaty oparte na polimerach silikonowych po naniesieniu na szkodnika tworzą strukturę ograniczającą jego możliwość poruszania się. Rozwiązania tego typu mogą oddziaływać również na mszyce, przędziorki i wciornastki. W praktyce oznacza to, że technika opryskiwania jest równie ważna jak sam wybór rozwiązania. Przy rozbudowanej rozecie liściowej i dużym zagęszczeniu roślin niewłaściwie wykonany zabieg może po prostu ominąć miejsce, w którym znajduje się większość populacji.

Biologia w tunelu – działa najlepiej od początku

Uprawa tunelowa daje również dobre możliwości wykorzystania ochrony biologicznej. W przypadku mączlika można wprowadzać do obiektów m.in. dobrotnicę szklarniową (Encarsia formosa) oraz ośca mączlikowego (Eretmocerus eremicus). W ograniczaniu części stadiów mączlika wykorzystywany może być również drapieżny roztocz Amblyseius swirskii.

Istotne jest jednak jedno - organizmy pożyteczne najlepiej wprowadzać zanim mączlik zdąży utworzyć bardzo liczną populację. We wrześniu dodatkowym ograniczeniem może stać się temperatura. Encarsia formosa jest aktywna w niższych temperaturach niż Eretmocerus eremicus, który lepiej radzi sobie przy wyższych temperaturach. W tunelu ma to szczególne znaczenie, ponieważ różnica między temperaturą w słoneczne popołudnie a nocą może być we wrześniu bardzo duża. Dlatego przed introdukcją biologii trzeba brać pod uwagę nie kalendarz, ale rzeczywistą temperaturę i jej przebieg w konkretnym obiekcie.

A co z mszycami?

W przypadku mszyc również należy zaczynać od małych kolonii. Przy ochronie biologicznej bardzo ważne jest odpowiednio wczesne wprowadzanie organizmów pożytecznych przeznaczonych do ograniczania mszyc oraz systematyczne sprawdzanie, czy nadążają one za rozwojem populacji szkodnika.

Jeśli wykorzystywane są środki działające mechanicznie lub kontaktowo, ponownie ogromne znaczenie ma dokładne pokrycie miejsc zasiedlonych przez mszyce. Jeżeli konieczne staje się zastosowanie insektycydu, produkt powinien być dobrany wyłącznie spośród środków, których aktualna etykieta dopuszcza stosowanie w truskawce uprawianej pod osłonami w danym typie obiektu oraz przeciwko konkretnemu szkodnikowi.

Nie zostawiajmy problemu na wiosnę

Można oczywiście uznać, że sezon dobiega końca, temperatura za chwilę spadnie, więc problem sam zniknie. Tyle że młoda truskawka nie kończy we wrześniu swojej pracy. Roślina nadal buduje liście, system korzeniowy i przygotowuje się do okresu spoczynku. W takim momencie licznie występujące mszyce czy mączliki są dodatkowym obciążeniem, którego można uniknąć.

Najtrudniejszą do opanowania populacją jest zwykle ta, którą zauważono za późno. Dlatego jesienna ochrona młodych nasadzeń powinna opierać się przede wszystkim na regularnej lustracji, możliwie wczesnej reakcji i łączeniu metod ochrony. W tunelach szczególnie dobrze widać, jak ważne jest połączenie monitoringu, biologii, metod fizycznych i – jeśli jest to konieczne – odpowiednio dobranej ochrony insektycydowej. Nie czekajmy więc, aż po poruszeniu roślin nad rzędami uniesie się chmura białych mączlików albo młode liście zostaną opanowane przez kolonie mszyc.

Insektycydy na mączlika: azadyrachtyna (Azatin EC),  maltodekstryna (Eradicoat Max),  flupyradifuron (Flupry4Insects 200 SL, Pro-Sisi, Sagitta, Sivanto Prime), Akanthomyces muscarius szczep Ve6 (Mycotal), Beauveria bassiana szczep ATCC 74040 (Naturalis), mieszanina terpenów QRD 460 (Requiem Prime), kwasy tłuszczowe C14 do C20 (Fitter)

Insektycydy na mszyce: acetamipryd (Aceptir 200 SE, Apis 200 SE, Los Ovados 200 SE), flonikamid (Afinto, Hinode, Mainman 50 WG, Teppeki 50 WG), azadyrachtyna (Azatin EC),  deltametryna (Decide, Decis Mega 50 EW, Deka 2,5 EC, Delta Forte, Desha 2,5 EC, Dyno 2.5 EC, Matrix 2,5 EC, Poleci 2,5 EC), flupyradifuron (Flupry4Insects 200 SL, Pro-Sisi, Sagitta, Sivanto Prime), kwasy tłuszczowe C14 do C20 (Fitter), cyjanotraniliprol (Benevia100 OD, Mozano,

Dr Dorota Łabanowska-Bury

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Przed użyciem należy zapoznać się z informacją zamieszczoną na etykiecie oraz informacją dotyczącą produktu.