Zdolności przystosowawcze – mocna strona parcha jabłoni

Wielokrotnie na przestrzeni minionych lat mogliśmy zauważyć, że odmiany niewrażliwe na parcha jabłoni w miarę upowszechniania w naszych sadach traciły odporność na tę trudna w zwalczaniu chorobę. Badacze francuscy zadali sobie trud, aby zbadać historię parcha jabłoni i prześledzić jego zdolności przystosowawcze. Doszli do wniosku, że stopniowy postęp i selekcja odmian o pożądanych cechach zmusiły patogena do zmiany „upodobań”. Wnioski badawcze poprzedziła podróż do Azji Środkowej w celu stworzenia charakterystyki grzyba Venturia inaequalis w najbardziej pierwotnych dla niego warunkach oraz prześledzenia zmian genetycznych w populacji patogena, które nastąpiły w wyniku udomowienia dzikich jabłoni.

Punktem wyjścia były skupiska jabłoni Malus sieversii w lasach jabłoniowych w Kazachstanie, Chinach, a także jabłonie uprawiane w tych rejonach oraz w Iranie i Azerbejdżanie. Tamtejsze charakterystyki genetyczne grzyba były porównywane z chromosomami patogena odmian uprawianych w Europie oraz europejskimi jabłoniami dzikimi – Malus sylvestris.
Badacze wyodrębnili trzy różne populacje V. inaequalis:
1. europejska, spotykana na jabłoniach uprawnych i dzikich w Europie,
2. azjatycka, spotykana na jabłoniach uprawnych i w pobliżu siedzib ludzkich w Azji Centralnej,
3. ograniczona geograficznie, występująca wyłącznie na dzikich jabłoniach M. sieversii w górskich lasach Kazachstanu.Ostatnia z nich była izolowana przestrzennie przez ostatnie 5000 lat. Są to najbardziej pierwotne formy parcha jabłoni „nie znające” jeszcze odmian uprawnych.
Udomowienie jabłoni pociągnęło za sobą adaptację patogena, co umożliwiło mu atakowanie nowych gospodarzy, czyli współczesnych odmian.

Historia wędrówki parcha jabłoni
W czasach starożytnych V. inaequalis trafił do Europy z kupcami wędrującymi z Chin jedwabnym szlakiem. Na początek najprawdopodobniej grzyb atakował dzikie jabłonie, które były odporne zanim parch jabłoni nie został zawleczony z Azji. Grzyb musiał wielokrotnie zmieniać się genetycznie, zanim mógł zasiedlić swojego nowego gospodarza w odmiennych warunkach geograficznych.

Badacze francuscy postawili sobie za zadanie określić, jak i jakimi drogami pierwotna, reliktowa wersja grzyba V. inaequalis zmodyfikowała się do form znanych z naszych sadów. Retrospekcja i jej wyniki mogą rzucić nowe światło na mechanizmy przystosowawcze patogena, odnaleźć geny odpowiedzialne za infekcje. Informacje takie w połączeniu z badaniami epidemiologicznymi pomogą zoptymalizować hodowlę odmian odpornych na tę chorobę, a także szukać metody hamowania procesów adaptacyjnych grzyba.

Źródło: „La tavelure vent d’Asie”, Reussir Fruits & Legumes 2011, n. 305

Na fotografiach: Malus silvestris w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie (fot. własne)