20 ton radioaktywnych jagód z Białorusi. Wykryto cez-137

Litewscy pogranicznicy nie dopuścili do wwozu na teren Unii Europejskiej 20 ton jagód z Białorusi. Podczas kontroli ciężarówki uruchomiły się urządzenia do pomiaru promieniowania. Dodatkowe badania wykazały obecność cezu-137 – radioaktywnego izotopu, którego obecność w środowisku wiąże się m.in. z katastrofą w Czarnobylu. To nie jedyny taki przypadek w ostatnich dniach. Wcześniej na granicy zatrzymano również ponad 7 ton kurek.

Alarm na granicy. 20 ton borówki nie wjechało do UE

Do zdarzenia doszło 3 listopada 2026 r. na przejściu granicznym w Solecznikach, na granicy litewsko-białoruskiej. Ciężarówka przewożąca 20 ton jagód z Białorusi uruchomiła stacjonarne urządzenia kontrolujące poziom promieniowania.

Funkcjonariusze litewskiej Państwowej Służby Ochrony Granicy (VSAT) przeprowadzili dodatkowe pomiary przy użyciu przenośnego miernika. Wykazały one promieniowanie na poziomie 0,07 µSv/h. Następnie, za pomocą identyfikatora izotopów promieniotwórczych, ustalono, że jego źródłem jest cez-137.

O zdarzeniu poinformowano specjalistów z litewskiego Centrum Ochrony Radiologicznej. Ponieważ żywność importowana na Litwę i do Unii Europejskiej nie może być zanieczyszczona sztucznymi radionuklidami, zalecono niedopuszczenie transportu do wwozu. Ciężarówka wraz z ładunkiem została zawrócona na Białoruś.

Nie tylko borówki. Wcześniej zatrzymano transport kurek

Przypadek borówek nie był odosobniony. Kilka dni wcześniej, 31 października, na przejściu granicznym w Miednikach (Medininkai) litewscy pogranicznicy zatrzymali transport ponad 7 ton świeżych kurek pochodzących z Białorusi.

Również w tym przypadku alarm uruchomiły stacjonarne bramki radiometryczne. Dodatkowa kontrola wykazała obecność cezu-137. Moc dawki promieniowania na powierzchni wynosiła 0,06 µSv/h, podczas gdy naturalne tło określono na 0,02 µSv/h.

Ładunek obejmował 2376 drewnianych skrzynek, z których każda ważyła 4 kg. Po konsultacji z litewskim Centrum Ochrony Radiologicznej zdecydowano o niedopuszczeniu transportu do wjazdu na teren Litwy. Ciężarówka wraz z grzybami wróciła na Białoruś.

Dwa przypadki wykrycia cezu-137 w krótkim odstępie czasu zwracają uwagę na problem obecności radionuklidów w leśnych owocach i grzybach pochodzących z terenów, na których utrzymuje się skażenie środowiska.

Cez-137 – pozostałość po rozszczepieniu jąder atomowych

Cez-137 (Cs-137) jest sztucznym izotopem promieniotwórczym powstającym przede wszystkim w procesie rozszczepienia jąder atomowych. Może być uwalniany do środowiska podczas awarii reaktorów jądrowych oraz wybuchów broni jądrowej.

Jednym z najważniejszych źródeł jego obecności w środowisku europejskim była katastrofa elektrowni jądrowej w Czarnobylu w 1986 r. W wyniku awarii do atmosfery przedostały się znaczne ilości substancji promieniotwórczych, które następnie opadały na powierzchnię ziemi, zanieczyszczając m.in. gleby i lasy.

Cez-137 ma okres półtrwania wynoszący około 30,17 roku. Oznacza to, że po tym czasie rozpada się połowa jego początkowej ilości. Nie znika więc szybko ze środowiska. W niektórych obszarach skażonych po katastrofie czarnobylskiej nadal może być wykrywany w glebie, roślinach, owocach leśnych i grzybach.

Szczególne znaczenie ma jego zachowanie w organizmach żywych. Pod względem chemicznym cez przypomina potas, dlatego po przedostaniu się do organizmu może być wchłaniany i rozmieszczany w tkankach miękkich, w tym w mięśniach. Emitowane przez niego promieniowanie może powodować napromienianie organizmu od wewnątrz. Skutki zdrowotne zależą przede wszystkim od przyjętej dawki i czasu narażenia.

Czarnobyl wciąż przypomina o sobie. Problem dotyczy również grzybów

Po katastrofie w Czarnobylu cez-137 rozprzestrzenił się na znacznych obszarach Europy, w tym na terenach Białorusi. Część radionuklidu pozostała w środowisku leśnym i może nadal trafiać do organizmów roślin i grzybów.

Grzyby są szczególnie istotne w kontekście monitorowania skażenia, ponieważ niektóre gatunki potrafią skutecznie pobierać radionuklidy z podłoża i gromadzić je w owocnikach. Również owoce leśne mogą zawierać cez-137, jeśli pochodzą z terenów skażonych.

Ostatnie przypadki zatrzymania transportów borówek i kurek na granicy litewsko-białoruskiej pokazują, że kontrola radiologiczna żywności pochodzącej z terenów potencjalnie skażonych nadal ma znaczenie. W przypadku produktów leśnych szczególnie ważne pozostaje monitorowanie ich pochodzenia i bezpieczeństwa przed dopuszczeniem do obrotu.