Jak ograniczać nekrotyczną plamistość liści?

Główny sprawca choroby (grzyby z rodzaju Alternaria spp.) zimuje głównie w postaci grzybni w opadłych liściach pozostawionych w sadzie oraz utrzymujących się zainfekowanych i zaschniętych czarnych zawiązkach (tzw. pigmeje, mumie) – Fot. 1. Wiosną (okres około kwitnieniowy i od 14 do 40 dni po kwitnieniu), w czasie ciepłej (temperatura 22-26°C), deszczowej pogody (burze) i wysokiej wilgotności, zarodniki Alternaria spp. dokonują w krótkim czasie (nawet do kilku godzin) infekcji pierwotnych na liściach, na których objawy mogą pojawić się już po 2-3 dniach.

Fot. 1 - Zaschnięty zawiązek (tzw. pigmej) - miejsce zimowania grzyba z rodzaju Alternaria spp.

Objawy

Choroba ta, jak mówi sama nazwa infekuje głównie liście, gdzie objawy chorobowe pojawiają się na początku lata. Znacznie rzadziej może dość natomiast do porażenia owoców na jesieni tuż przed zbiorami. Początkowo, zazwyczaj w czerwcu, pojawiają się pierwsze plamy na blaszce liściowej, pomiędzy żyłkami. Mają one postać małych wyblakniętych, koloru różowego lub jasno-zielonego, owalnych plam, które na pierwszy „rzut oka” sprawiają wrażenie objawów fitotoksyczności na liściu (np. pozostałości po oprysku) – Fot. 2.  

Fot. 2 - Pierwsze objawy nekrotycznej plamistości liści w postaci małych owalnych wyblaknietych plam

W późniejszym okresie (przełom lipca i sierpnia) plamy stają się rozleglejsze i przybierają postać większych nieregularnych brązowych (z fioletową obwódką) nekrotycznych plam - Fot. 3. 

Fot. 3- Charakterystyczne objawy alternarii jabłoni na liściu - brązowe nekrotyczne plamy z filetową obwódką

Z reguły obrzeża nekroz są ograniczone przez nerwy liści. Objawy bardzo szybko postępują i tkanka w obrębie plam zaczyna obumierać a blaszka liściowa zaczyna żółknąć - Fot. 4. 

Fot. 5 - Liść z zaawansowanymi objawami nekrotycznej plamistości

Nowe plamy potrafią powstawać nawet do września. Na jednym liściu może występować od jednej do kilku plam różnej wielkości od 1,5 do 5 mm i występują na najstarszych liściach, położonych u nasady tegorocznych pędów. Następnie porażeniu ulegają wyżej położone liście. Należy zaznaczyć, że szczytowe (najmłodsze) liście zazwyczaj są czyste, wolne od porażenia. Końcowym efektem opadziny liści (stąd potoczna nazwa choroby) jest masowy opad porażonych liści już w lecie - Fot. 5. 

Fot. 5 - Przedwczesna defoliacja w kwaterze Golden Delicious - 03.07.2021

Zaawansowane objawy choroby, a więc defoliacja, zwykle przebiega bardzo gwałtownie i w przeciągu 1-2 dni można mieć tzw. jesień w sadzie. Jest to m.in. skutkiem wydzielania dużej ilości substancji toksycznych przez patogeny będącymi sprawcami tej choroby. W silnie porażonych kwaterach drzewa potrafią w bardzo krótkim czasie stracić nawet do 60 % liści. Warto wspomnieć, że drzewa z tak silnym porażeniem są bardziej podatne na mróz, mają zaburzenia we wzroście a także zakładają mniej pąków kwiatowych. To ostanie, w konsekwencji przekłada się na ich słabsze owocowanie (obniżenie plonu) w kolejnym roku. Nie bez znaczenia będzie również wpływ choroby na tzw. plon bieżący. Takie drzewa z przerzedzonymi liśćmi (ograniczona powierzchnia asymilacyjna) wytworzą dużo mniejsze owoce (drobnienie) i mniej wybarwione w przypadku odmian kolorowych. Porażeniu (wrzesień/październik) mogą ulec również owoce, na których występują drobne, czerwone plamki na skórce - Fot. 6.    

Fot. 6 - Objawy nekrotycznej plamistości liści na owocu odm. Golden Delicious - 19.09.2020

Profilaktyka i ograniczanie

Aktualnie brak jest zarejestrowanych preparatów do zwalczania nekrotycznej plamistości liści. Niektóre fungicydy stosowane w sezonie przeciwko parchowi jabłoni, a także inne zabiegi agrotechniczne (m.in. nawożenie) w dużym stopniu ograniczają występowanie tej nieprzewidywalnej choroby.

Profilaktycznie i zapobiegawczo, zwłaszcza na odmiany wrażliwe na opadzinę, można:

• przed kwitnieniem stosować 2-krotnie nawożenie dolistnie produktem zawierającym magnez (np. siedmiowodny siarczan magnezu w dawce 8,0-10,0 kg/ha) + produkt zawierający cynk (Zn - w stężeniu 0,1-0,15% lub produkty mikroelementowe,
• przed kwitnieniem używać fungicyd zawierający dodynę (w sadach i kwaterach bez odporności na tą substancję),
• od końca kwitnienia (opadanie płatków) używać fungicydy z grupy SDHI (fluksapyroksad, fluopyram + tebukonazol) + fungicyd kontaktowy zawierający kaptan – nie więcej niż 3-krotnie w sezonie (SDHI),
• od końca kwitnienia (opadanie płatków) 3-4-krotnie (co 10-12 dni) nawożenie dolistnie produktem zawierającym magnez (np. siedmiowodny siarczan magnezu w dawce 8,0-10,0 kg/ha) + produkt zawierający cynk (jednorazowa dawka 20-30 g Zn/ha) lub produkty mikro + naturalne biostymulatory zawierające algi (np. BM Start) lub polifenole (np. Asahi SL) - przy stresie wywołanym pogodą),
• od końca kwitnienia (opadanie płatków) używać (co 7-10 dni) fungicydy zawierające difosfonian potasu + fungicyd kontaktowy zawierający kaptan – nie więcej jak 3-krotnie w sezonie (difosfonian potasu) - wyjdą pozostałości w owocach,
• doglebowe nawozić belką herbicydową siedmiowodny siarczan magnezu (dawka 25,0-35,0 kg/ha) - przy pierwszych objawach niedoborów magnezu (Mg) na liściach albo przy odmianach o dużym zapotrzebowaniu na magnez (Mg),
• w czasie wzrostu zawiązków do ochrony przed infekcjami wtórnymi parcha stosować 2-3-krotnie (co 10-12 dni) nawożenie dolistnie produktem zawierającym magnez (np. siedmiowodny siarczan magnezu w dawce 8,0-10,0 kg/ha) + produkt zawierający cynk (jednorazowa dawka 40-50 g Zn/ha) +  naturalne biostymulatory zawierającymi algi lub polifenole (przy stresie wywołanym pogodą) - wcześniej (w 2022 roku wycofane) dodane do w/w fungicydy zawierające mankozeb znacząco ograniczały rozwój choroby,
• w pierwszej dekadzie czerwca (2-3-krotnie, w zależności od presji) aplikować dolistnie nawóz zawierający magnez i schelatowane mikroelementy (B, Mn, Fe, Zn i Mn) – np. Magnitech w dawce 5,0 l/ha) + mikroelementowy nawóz o właściwościach antyoksydantów wzbogacony  brassinostereoidy – np. Brassione w dawce 0,2 l/ha albo + mikroelementowy nawóz skompensowany lignosulfunianami – np. DrevGo w dawce 2,0 l/ha – znaczne ograniczenie sprawdzone w praktyce,
• według zaleceń zachodnioeuropejskich, po 3-4 tygodniach od kwitnienia 2-krotnie stosowanie (co 12-14 dni) fungicydów dwuskładnikowych zwierających cyprodynil + fludioksonil i boskalid + piraklostrobina albo zawierających dodynę (w sadach i kwaterach bez odporności na tą substancję) - szczególnie przy obfitych i długotrwałych opadach albo fungicyd zawierający dodynę (w sadach i kwaterach bez odporności na tą substancję) – zalecenia zachodnioeuropejskie,
• uregulować pH gleby do optymalnego dla jabłoni (5,8-6,6) – coroczne wapnowanie,
• uregulować stosunek K : Mg (3,5),
• wykonać analizę liści na zawartość makro- i mikro składników (pobieranie lipiec /sierpień),
• starać się sadzić kwatery na glebach lżejszym, przepuszczalnych, o dobrych warunkach powietrzno-wodnych.