Zagrożenie ze strony szkodliwych motyli – aktualna strategia ochrony

W uprawie jabłoni jednym z istotnych problemów wpływających na pogorszenie jakości owoców jest szkodliwość motyli z rodziny zwójkowatych (Tortricidae) polegająca na uszkadzaniu rosnących jeszcze jabłek (wgryzy na skórce i w głąb miąższu), które wtórnie porażane są przez różne patogeny i wcześniej opadają z drzewa. W każdym sadzie może występować jednocześnie kilka gatunków motyli Lepidoptera różniących  się od siebie biologią. Bardzo istotną rzeczą jest dokładne poznanie biologii danego szkodnika, tak aby wyeliminować go ze swojego sadu. Ustalenie konkretnego terminu zabiegu zwalczającego powinno być adekwatne do aktualnej sytuacji w danym sadzie i pokrywać się z okresem największego występowania szkodliwych gąsienic dominującego gatunku lub całej grupy. Z tego względu bardzo istotne jest ustalenie składu gatunkowego motyli w danej kwaterze. Do tego niezbędny jest regularny monitornig przy pomocy pułapek feromonowych (automatycznych z kamerką lub zwykłych) odławiających samce każdego gatunku motyla osobno. W zależności od rejonu, charakterystyki sadu czy jego otoczenia, sama struktura gatunkowa zwójkówek może być bardzo zróżnicowana. W danym sadzie liczba gatunków zmienia się również na przestrzeni sezonów wegetacyjnych. Każdy producent jabłek,  w przypadku ich stwierdzenia w swoim gospodarstwie sadowniczym, powinien umieć je rozpoznawać.. Do najważniejszych i najczęściej występujących szkodliwych motyli na jabłoni należą: owocówka jabłkóweczka (Cydia pomonella), zwójka siatkóweczka (Adoxophyes orana)  i zwójka bukóweczka (Pandemis heparana)  – Tab. 1.

Owocówka jabłkóweczka jest najpowszechniej występującą zwójką w sadach jabłoniowych oraz gruszowych. Stadium zimującym tego szkodnika są gąsienice (L5 stadium rozwojowego) ukryte pod korą drzew lub w jej spękaniach oraz w szczelinach drewnianych palet, w spękanych tyczkach bambusowych, w przechowalniach itp. Osobniki dorosłe wylatują zazwyczaj na początku lub w II połowie maja, a ich lot może trwać aż do I dekady lipca (ostatnie lata). Motyle są brunatno-popielate z brunatnymi, falistymi przepaskami i charakterystyczną brązowo-złocistą plamą (lusterko) na skrzydłach pierwszej pary. Natomiast skrzydła drugiej pary są oliwkowobrunatne. Przy wzmożonych lotach („piki”) następuje  intensywne składanie jaj w formie białej opalizującej tarczki na liściach i rosnących zawiązkach owoców. Pierwsze gąsienice (I pokolenia) pojawiają się w połowie VI oraz w pierwszej połowie VII, na początku są koloru białego potem różowego. Motyle II pokolenia pojawiają się zwykle w drugiej połowie VII /  pierwszej połowie VIII a składanie jaj może trwać nawet do IX. Wylęg gąsienic II pokolenia przypada na trzecią dekadę VII i pierwszą połowę VIII. Ostatnio mówi się również o III pokoleniu tego szkodnika. 

Fot. 1 – Owocówka jabłkóweczka (Cydia pomonella) – osobnik dorosły

Zwójka siatkóweczka jest polifagiem żerującym na drzewach ziarnkowych i pestkowych a także na różnych gatunkach drzew i krzewów liściastych. Ten groźny szkodnik w warunkach Polski ma II pokolenia. Zimują gąsienice (stadium L2 i L3) w oprzędach w załamaniach kory, kokonach przy pąkach lub suchych liściach „przylepionych” do pni drzew. Stają się bardzo aktywne w fazie zielonego pąka jabłoni (BBCH 56), kiedy to zaczynają intensywnie żerować na pąkach i rozwijających się młodych liściach. Masowe przepoczwarczenie odbywa się pod koniec kwitnienia jabłoni, a motyle I pokolenia pojawiają się w drugiej-trzeciej dekadzie V / początku VI. Loty godowe trwają do końca VI, ale mogą przeciągnąć się aż do pierwszej dekady VII. Motyle są jasno-pomarańczowo-brązowawe z ciemnym czerwonym lub brunatnym rysunkiem w formie siateczki (stąd nazwa). Żółtozielone eliptyczne jaja składane są w złożach na górnej stronie liści, rzadziej na zawiązkach owoców. Wylęgnięte z nich gąsienice (letniego pokolenia) uszkadzają głównie rosnące owoce i zazwyczaj następuje to w dwóch okresach:         VI / VII (I pokolenie) oraz VIII / IX (II pokolenie). Ciało gąsienicy jest zazwyczaj koloru zielonego (różne odcienie) z żółtymi brodawkami, głowa jasnobrązowa. Motyle II pokolenia występują w trzeciej dekadzie VII / na początku VII. Szkodnik występujący w dużym nasileniu, szczególnie gąsienice II pokolenia letniego wpływają na obniżenie handlowego plonu owoców.

Tabela 1. Trzy najważniejsze gatunki szkodników z rodziny zwójkowatych (Tortricidae)

Fot. 2 – Zwójka siatkóweczka (Adoxophyes orana)  – osobnik dorosły

Zwójka bukóweczka syn. iwineczka występuje raczej lokalnie na jabłoniach, nie we wszystkich regionach kraju, zasiedla także grusze i śliwy. Z reguły ma dwa pokolenia, ale II pokolenie jest mniej liczne od I pokolenia. W przyziemnej części pni, w spękaniach kory zimują w oprzędach gąsienice (L2) i opuszczają swoje kryjówki w okresie przed kwitnieniem – okres zielonego pąka jabłoni (BBCH 56). Żerują uszkadzając pąki kwiatowe i liściowe oraz nierzadko zawiązki w VI a nawet do początku VII. Po przepoczwarczeniu się, na przełomie VI / VII, można zauważyć w sadzie pierwsze motyle I pokolenia, które mają różne formy ubarwienia. Można spotkać osobniki brunatne, brunatnoszare lub rdzawe z brunatnym rysunkiem (kształt litery V) na pokrywach skrzydeł. Samce tego gatunku są zazwyczaj mniejsze od samic. Po lotach i rujce (może trwać do 2 miesięcy) następuje składanie jasnozielonych jaj w złożach na górnej stronie liści. Wylęg  gąsienic II pokolenia przypada na drugą połowę VI (do połowy VII) a ich żerowanie może trwać aż do połowy VIII. Larwy są zielone z jasnymi brodawkami i żółtozieloną głową z ciemnymi plamkami po bokach. Część gąsienic tego pokolenia schodzi na zimowanie, część zapada w diapauzę, a część żeruje dalej i przepoczwarcza się w połowie VIII. Po tym okresie (od II połowy VIII do I połowy IX) następuje wylot II pokolenia motyli. Z jaj złożonych przez samice tej generacji, pod koniec VIII albo na początku IX, wylęgają się gąsienice II pokolenia, które żerują na owocach aż do ich zbiorów.

Fot. 3 – Zwójka bukóweczka (Pandemis heparana)  – osobnik dorosły

Z uwagi na bieżącą sytuację w sadach jabłoniowych, zdecydowanie mniejsze zbiory (o ok. 50%), należy szczególnie zadbać o ich ochronę. Duże niższe plony - skutki tegorocznych przymrozków (w niektórych regionach osiągnęły nawet temperaturę - 7°C mierzoną na wysokości 2 m), to zdecydowanie  mniejsza ilość owoców na drzewie i tym samym łatwiejszy dostęp dla szkodników uszkadzających jabłka. Należy przyjąć odpowiednią strategię ochrony, aby nie dopuścić do dodatkowego obniżenia końcowej jakości plonu handlowego. Zabiegi insektycydowe a w zasadzie ich termin wykonania koniecznie trzeba planować w oparciu o monitoring odłowów samców motyli owocówki jabłkóweczki i zwójkówek liściowych w pułapkach feromonowych (zwykłych lub tzw. automatycznych). Takie pułapki powinny być rozmieszczone w każdym sadzie / kwaterze. Warto korzystać z systemów wsparcia decyzji, tego typu rozwiązań jest co raz więcej np. zintegrowana aplikacja Perfect Crop Service posiada moduł moniringu szkodników, cykliczne raporty zagrożeń, statystyka z pułapek czy modele rozwoju biologicznego szkodnika.

Właśnie w oparciu o analizy odłowów w tym sezonie odnotowano główne "piki" lotów owocówki jabłkóweczki. w dniach: 20-22.05.br. (większość regionów) i 26-28.05.br. Ostatni przedłużył się jeszcze w dniach: 01-02.06.br. Jeżeli chodzi o aktywność zwójek (siatkóweczki / bukóweczki), to była bardzo niska, co potwierdziły znikome odłowy motyli w pułapkach feromonowych. Teraz, w drugiej połowie VI, w kilku lokalizacjach na terenie kraju zwiększyła się presja zwójki siatkóweczki do poziomu średniego. W sadach, gdzie pik lotów był wcześniejszy wykonano zabieg zwalczający koniec V / początek VI a w pozostałych regionach (większość) – pierwsza dekada VI. W większości przypadków użyto insektycyd zawierający chlorantraniliprol w dawce 0,175 l/ha albo Carpovirusine MAX w dawce 1,0 l/ha + FlorBac / XenTari WG w dawce 1,0 kg/ha (dodatkowo na gąsienice zwójki różóweczki zwiniętej w rozetach liściowych). W dniach: 11-15.06.br. nad cały kraj nadciągnęły długotrwające opady deszczu, lokalnie z burzami i gradem. Deszcz przyniósł znaczne ochłodzenie i spadek presji ze strony owocówki jabłkóweczki a także zwójek liściowych a ponadto nastąpiło zmycie preparatów i całkowity brak zabezpieczenia rosnących zawiązków. Dlatego w najbliższych dniach, jak tylko pozwolą warunki pogodowe, należałoby wykonać kolejny zabieg insektycydowy przeciw owocówce jabłkóweczce i zwójkom (jeżeli potwierdzona ich obecność) przy użyciu preparatu Carpovirusine MAX w dawce 1,0 l/ha. Ten naturalny bioinsektycyd zawiera wirus granulozy CpGV izolat M (dwukrotna ilość w 1 litrze w stosunku do rynkowego standardu). W porównaniu do wcześniej znanego Carpovirusine Super SC posiada udoskonaloną formulacji, która pozwala na dłuższe przechowywanie bez warunków chłodniczych. Dodatkowo posiada większą odporność na zmywanie (do 40 mm deszczu) oraz odporność przed szkodliwym promieniowaniem UV (możliwość aplikacji na słońce bez ryzyka utraty skuteczności działania). Carpovirusine odznacza się sprawdzoną wieloletnimi badaniami wysoką skutecznością zwalczania szkodników porównywalną do chemicznych konwencjonalnych standardów. Produkt ten na roślinie działa powierzchniowo a na szkodnika żołądkowo. Po jego spożyciu (formulacja zachęcająca do pobierania) gąsienica przestaje żerować i ginie maksymalnie do 24 h. Zastosowanie Carpovirusine wpisuje się w założenia systemu Integrowanej Ochrony (IPM), gdzie jednym z podstawowych założeń jest obowiązek użycia raz w roku produktu mikrobiologicznego (dotyczy Ekoschematów). Rozwiązania tego można używać zarówno do produkcji konwencjonalnej, tzw. "zero” pozostałości oraz ekologicznej (certyfikat) ze względu na całkowity brak pozostałości substancji aktywnej (s.a.) preparatu. Jako naturalny bioinsektycyd całkowicie selektywny i bezpieczny dla fauny pożytecznej, środowiska i człowieka (wykonywanie oprysku) i posiada tylko 1 dzień karencji od aplikacji. Warto wspomnieć, że Carpovirusine można stosować do zwalczania  owocówki południóweczki (etykieta rejestracyjna), która zaczyna pojawiać się w niektórych sadach produkcyjnych. Znaczną przewagą tego rozwiązania zastosowanego do zwalczania owocówki jabłkóweczki jest możliwość tworzenia tzw. tank-mixów (sprawdzona kompatybilność w CBS -Centrum Badań Sadowniczych SYMBIOZ) z:

1. FlorBac / XenTari (0,5-0,75 kg/ha) – podwyższenie skuteczności o ok. 5% i dodatkowe zwalczanie zwójek liściowych (toksyna Cry1Ab z Bacillus thuringiensis szczep aizawai) - przy jednoczesnym występowaniu w sadzie / kwaterze,

2. Miligard (1%) – podwyższenie skuteczności i dodatkowe wsparcie w ochronie.

Ponadto na podstawie badań w różnych metodykach przygotowana została rozbudowana tabela mieszania z oznaczeniem wpływu na efekt biologiczny. m.in. Carpovirusine + FlorBac może być mieszany z nawozami, fungicydami, stymulatorami wzrostu. Na szczególną uwagę zasługuje zgodność z Miligard, Megis, DrevGo, CalioGo, Fertipen S, Captan 80WDG.

Nie wskazane natomiast łączenie preparatu Carpovirusine MAX z: chlorek wapnia, siarka (granulat), produkt silikonowy. Wszystkie wymienione wpływają na obniżenie skuteczności działania tego insektycydu.

Zaznaczę, że po upływie 10-12 dni od bieżącego zabiegu będziemy zalecać kolejny z wykorzystaniem produktu Carpovirusine ULTRA w dawce 1,0 l/ha (izolat R5 wirusa CpGV) jako wzbogacenie środowiska o inny izolat. Należy uważać, aby nie stosować w bloku insektycydu zawierającego chlorantraniliprol (Grupa FRAC 28), która charakteryzuje się wysokim ryzykiem odporności. W wielu sadach stwierdzono już rasy odporne na tą substancję chemiczną. Do dalszych zabiegów (ilość uzależniona od presji owocówki i zwójkówek) będziemy polecać mieszaninę naturalnych insektycydów: Carpovirusine MAX w dawce 0,75-1,0 l/ha + FlorBac / XenTari WG w dawce 0,5-0,75 kg/ha. Co drugi zabieg zalecane będzie użycie Carpovirusine ULTRA w dawce 0,75-1,0 l/ha.

Warto wziąć pod uwagę, że stosując corocznie preparat Carpovirusine MAX / ULTRA jesteśmy w stanie ograniczyć liczebność populacji motyli owocówki jabłkóweczki w następujących po sobie sezonach (min. 3 lata). Praktyka i wieloletnie Badania pokazały, że w sadach, gdzie wprowadzono do strategii ochrony przed owocówką jabłkóweczką właśnie produkt Carpovirusine, odnotowuje się co raz mniejsze odłowy samców motyli w pułapkach feromonowych, ponieważ wirus pozostaje w takiej populacji (transfer pionowy i poziomy wirusa).

Na koniec chciałbym poinformować, że firma SYMBIOZ zapoczątkowała jako pierwsza (od 2025 r.) wraz z Instytutem Ogrodnictwa – PIB w Skierniewicach projekt monitorowania ras odpornych owocówki jabłkóweczki na różne s.a. larwicydów: chlorantraniliprol, acetamipryd oraz biologiczny izolat M wirusa CpGV (po raz pierwszy w kraju) i pozostałe substancje zarejestrowane do zwalczania.

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone na etykiecie oraz informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące na rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj zasad bezpieczeństwa podanych na etykiecie.

Artykuł sponsorowany