Nowa umowa handlowa UE-USA: przełom czy tylko kompromis?

Unia Europejska i Stany Zjednoczone ogłosiły zawarcie nowej umowy handlowej, która przez Komisję Europejską została okrzyknięta przełomem, a przez prezydenta Donalda Trumpa – osobistym zwycięstwem. Choć oficjalne deklaracje są pełne optymizmu, reakcje ze strony państw członkowskich UE były wyraźnie powściągliwe. Negocjacje prowadzili komisarz ds. handlu Maroš Šefčovič oraz przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. Finalne porozumienie podpisano podczas spotkania w Szkocji.

Umowa handlowa zawarta między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi wprowadza szereg istotnych zmian w zasadach wzajemnej wymiany towarowej i stanowi efekt długotrwałych, trudnych negocjacji. Jednym z kluczowych elementów porozumienia jest ujednolicenie stawek celnych – zdecydowano się na wprowadzenie wspólnej, 15-procentowej stawki dla większości towarów eksportowanych z UE do USA. Dotyczy to w szczególności tak strategicznych sektorów jak motoryzacja, produkcja półprzewodników oraz przemysł farmaceutyczny.

W ramach kompromisu zniesiono także cła na wybrane produkty o znaczeniu strategicznym dla obu stron. Wśród nich znalazły się chemikalia, komponenty przemysłu lotniczego, leki generyczne, wybrane towary rolne oraz surowce krytyczne, takie jak metale ziem rzadkich. Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian będzie znaczące obniżenie ceł na samochody – z dotychczasowych 27,5% do 15% – co stanowi wyraźne ułatwienie dla europejskich producentów, którzy do tej pory borykali się z ograniczonym dostępem do amerykańskiego rynku.

Porozumienie zakłada również ogromne zaangażowanie gospodarcze po obu stronach Atlantyku. UE zobowiązała się do dokonania strategicznych zakupów w USA na łączną kwotę 750 miliardów dolarów – obejmujących głównie surowce energetyczne, takie jak gaz LNG, ropa naftowa czy paliwo jądrowe. Jednocześnie europejskie firmy prywatne planują zainwestować w Stanach Zjednoczonych około 600 miliardów dolarów.

Istotnym elementem umowy jest także zawiązanie tzw. sojuszu metalowego, obejmującego współpracę w dziedzinie stali, aluminium i miedzi. Ma on służyć zabezpieczeniu obu gospodarek przed nieuczciwą konkurencją ze strony państw trzecich. W porozumieniu znalazły się również zapisy wspierające rozwój nowych technologii: USA zobowiązały się dostarczyć chipy wykorzystywane w sztucznej inteligencji, które trafią do nowo powstających fabryk w Europie.

Negocjacje toczyły się jednak w trudnym klimacie politycznym. W tle porozumienia wisiała groźba nałożenia przez prezydenta Trumpa 30-procentowych ceł na europejskie towary, co wywołało silne obawy w unijnym przemyśle. Firmy z UE ostrzegały, że eskalacja konfliktu handlowego mogłaby zagrozić milionom miejsc pracy i doprowadzić do poważnych zakłóceń w transatlantyckim łańcuchu dostaw. Stawką było aż 1,7 biliona dolarów rocznego obrotu handlowego.

Dla przewodniczącej Komisji Europejskiej, Ursuli von der Leyen, sukces w rozmowach był nie tylko gospodarczy, ale również polityczny – szczególnie wobec trudności, z jakimi zmaga się w swojej drugiej kadencji. Mimo że UE musiała zrezygnować z postulatu całkowitego zniesienia ceł, udało się uniknąć pełnowymiarowej wojny handlowej.

Reakcje państw członkowskich były jednak zróżnicowane. Kanclerz Niemiec Friedrich Merz podkreślił, że najważniejsze było uniknięcie konfliktu. Francuski minister spraw zagranicznych zwrócił uwagę na wyłączenie niektórych towarów spod 15-procentowej stawki, ale skrytykował Stany Zjednoczone za odejście od zasad wolnego handlu. Premierka Włoch Giorgia Meloni i hiszpański premier Pedro Sánchez ocenili porozumienie jako rozsądny kompromis – choć ten drugi uczynił to raczej bez większego entuzjazmu. Premier Rumunii Ilie Bolojan pochwalił stabilizację relacji z USA, natomiast duński minister spraw zagranicznych Lars Lokke Rasmussen przyznał, że warunki są mniej korzystne niż dotąd, ale zaakceptował je jako konieczną równowagę. Najostrzej wypowiedział się premier Węgier Viktor Orbán, który porozumienie otwarcie skrytykował, a przewodniczącą Komisji porównał do „zawodniczki wagi piórkowej”, którą – jak stwierdził – „Trump zjadł na śniadanie”.

Choć umowa nie spełniła w pełni oczekiwań żadnej ze stron, może stanowić solidną podstawę do dalszej współpracy. Komisarz Šefčovič określił ją mianem "otwarcia drzwi" do głębszej integracji gospodarczej i zapowiedział dążenie do szerszego porozumienia handlowo-inwestycyjnego w przyszłości.