Koniec zaniżania odszkodowań dla sadowników? Przełomowy wyrok Sądu Najwyższego

Wyrok Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2026 r. (sygn. akt II CSKP 185/25) może okazać się przełomowy dla tysięcy rolników i sadowników w Polsce. Orzeczenie dotyczy zasad wypłaty odszkodowań za szkody w uprawach rolnych i jasno wskazuje granice odpowiedzialności ubezpieczycieli.

Sprawa, która stała się podstawą rozstrzygnięcia, dotyczyła szkód przymrozkowych w sadach jabłoniowych. Ubezpieczyciel zastosował własny mechanizm wyliczania strat, zgodnie z którym nawet całkowite zniszczenie plonu nie skutkowało uznaniem 100% szkody. W praktyce przyjęto limit na poziomie 75% wartości plonu, a następnie dodatkowo pomniejszono odszkodowanie o 10% udziału własnego.

Takie podejście zostało skutecznie zakwestionowane już przed sądami niższych instancji, jednak sprawa trafiła do Sądu Najwyższego na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczyciela.

Ustawa ważniejsza niż OWU

Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że przepisy ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich mają charakter ochronny wobec producentów rolnych. Oznacza to, że ubezpieczyciel nie może dowolnie ograniczać swojej odpowiedzialności poprzez zapisy w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU).

Zgodnie z art. 6 ust. 3 ustawy, odszkodowanie za szkody spowodowane m.in. przez przymrozki wiosenne może zostać pomniejszone maksymalnie o 10% wartości szkody. Tymczasem stosowane w praktyce mechanizmy – takie jak ograniczenie szkody do 75% jej wartości – prowadziły do faktycznego obniżenia wypłat poniżej poziomu przewidzianego przez przepisy.

Co istotne, Sąd Najwyższy podkreślił, że naruszenie prawa może nastąpić nie tylko poprzez bezpośrednie przekroczenie ustawowego limitu, ale również poprzez takie konstruowanie zasad wyliczania szkody, które prowadzi do obejścia przepisów.

Nieważne zapisy w OWU

W konsekwencji SN uznał, że postanowienia OWU sprzeczne z ustawą są nieważne na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że ubezpieczyciele nie mogą stosować własnych tabel, norm czy algorytmów, jeśli prowadzą one do zaniżenia należnych świadczeń.

Wyrok jasno wskazuje, że rzeczywista szkoda nie może być dowolnie redukowana przez wewnętrzne procedury ubezpieczyciela. W przypadku całkowitego zniszczenia plonu, odszkodowanie powinno odpowiadać rzeczywistej wysokości straty – z uwzględnieniem jedynie dopuszczalnego udziału własnego.

Szansa na ponowne przeliczenie odszkodowań

Znaczenie wyroku wykracza daleko poza jedną sprawę. Orzeczenie otwiera drogę do ponownej analizy wypłat odszkodowań z lat 2023–2025, szczególnie w przypadkach szkód przymrozkowych i gradowych.

W praktyce wielu sadowników otrzymywało świadczenia obliczone według schematu: 75% szkody pomniejszone o 10% udziału własnego, co oznaczało wypłatę na poziomie zaledwie 67,5% sumy ubezpieczenia. Zdaniem Sądu Najwyższego taki sposób kalkulacji może być niezgodny z obowiązującymi przepisami.

Co powinni zrobić rolnicy?

Eksperci wskazują, że rolnicy, którzy otrzymali zaniżone odszkodowania, powinni dokładnie przeanalizować sposób ich wyliczenia. Kluczowe jest ustalenie, czy zastosowane przez ubezpieczyciela mechanizmy były zgodne z ustawą, czy jedynie wynikały z wewnętrznych zasad firmy.

Wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważny sygnał dla całego rynku ubezpieczeń rolnych. Potwierdza, że warto dochodzić swoich praw i kwestionować decyzje, które mogą być niezgodne z przepisami.

Dla sadowników i producentów rolnych to istotne wzmocnienie ich pozycji w sporach z ubezpieczycielami – zwłaszcza w kontekście coraz częstszych strat spowodowanych przez ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak przymrozki czy gradobicia