Nowy gatunek inwazyjny w Polsce. Szerszeń żółtonogi zagrożeniem dla pszczół

Pierwsze gniazdo azjatyckiego szerszenia żółtonogiego (Vespa velutina nigrithorax) wykryto w Polsce w październiku 2026 r. w okolicach Krakowa. Gniazdo zostało zlikwidowane, jednak nie oznacza to, że zagrożenie zostało całkowicie wyeliminowane. Istnieje możliwość, że część młodych królowych zdążyła opuścić gniazdo przed jego usunięciem. W związku z tym wiosną 2027 r. mogą pojawić się kolejne kolonie. Służby apelują o zgłaszanie podejrzanych obserwacji i przypominają, aby nie podejmować prób samodzielnego usuwania gniazd.

Pierwsze gniazdo szerszenia żółtonogiego w Polsce

Azjatycki szerszeń żółtonogi jest inwazyjnym gatunkiem obcym, którego obecność stanowi zagrożenie przede wszystkim dla rodzimych owadów, w tym pszczół miodnych i dzikich zapylaczy. Gatunek ten poluje na inne owady, a jego rozprzestrzenianie się może negatywnie wpływać na lokalne ekosystemy.

Pierwsze stwierdzone w Polsce gniazdo wykryto w październiku 2026 r. w rejonie Krakowa. Zostało ono szybko zlikwidowane. Nie można jednak wykluczyć, że przed przeprowadzeniem interwencji część młodych królowych zdążyła opuścić kolonię i znaleźć miejsca do zimowania. Jeśli tak się stało, w kolejnym sezonie mogą rozpocząć budowę nowych gniazd.

Dlatego istotne jest monitorowanie występowania tego gatunku i szybkie reagowanie na każde podejrzenie jego obecności.

Co zrobić po zauważeniu szerszenia lub gniazda?

Osoby, które zauważą owada przypominającego szerszenia żółtonogiego, jego gniazdo lub podejrzewają występowanie tego gatunku, powinny zgłosić obserwację do urzędu gminy lub miasta.

W miarę możliwości do zgłoszenia warto dołączyć zdjęcie lub nagranie wykonane z bezpiecznej odległości. Materiał wizualny może ułatwić służbom potwierdzenie, czy rzeczywiście chodzi o Vespa velutina nigrithorax.

Należy przy tym pamiętać o kilku zasadach:

• nie zbliżać się do gniazda i nie podejmować prób jego samodzielnego usunięcia;

• nie łapać owadów ani nie próbować ich zabijać;

• zachować bezpieczną odległość podczas wykonywania zdjęć lub nagrań;

• jak najszybciej przekazać informację do właściwego urzędu.

Po otrzymaniu zgłoszenia urząd gminy lub miasta przekazuje je odpowiednim organom, zależnie od miejsca stwierdzenia gatunku. Mogą to być regionalny dyrektor ochrony środowiska, dyrektor parku narodowego lub dyrektor urzędu morskiego.

Wzór zgłoszenia oraz dodatkowe informacje udostępnia Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska: https://www.gov.pl/web/gdos/wzory-raportow-dla-gminy--inwazyjne-gatunki-obce

Czy szerszeń żółtonogi jest niebezpieczny dla człowieka?

Obecność azjatyckiego szerszenia żółtonogiego budzi obawy, jednak pod względem zachowania wobec ludzi gatunek ten nie jest bardziej agresywny niż występujący w Polsce szerszeń europejski. Podobne są również skutki jego użądlenia.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby uczulone na jad owadów błonkoskrzydłych. W przypadku użądlenia należy obserwować reakcję organizmu, a przy objawach reakcji alergicznej, zwłaszcza duszności, obrzęku języka lub gardła czy gwałtownego pogorszenia samopoczucia, natychmiast wezwać pomoc medyczną.

Informacje dotyczące postępowania po użądleniach i ukąszeniach owadów można znaleźć na portalu pacjent.gov.pl.

Dlaczego obecność szerszenia żółtonogiego stanowi zagrożenie dla sadów i zapylaczy?

Inwazyjne gatunki obce mogą zaburzać funkcjonowanie rodzimych ekosystemów, wypierać lokalne gatunki i powodować straty gospodarcze. W przypadku szerszenia żółtonogiego szczególnie istotne jest jego oddziaływanie na owady zapylające.

Gatunek ten poluje między innymi na pszczoły miodne, a także inne owady, w tym dzikie zapylacze. Jego rozprzestrzenianie się może więc stanowić dodatkowe zagrożenie dla populacji owadów odgrywających ważną rolę w zapylaniu roślin.

Z tego względu azjatycki szerszeń żółtonogi podlega działaniom monitorującym i eliminacyjnym wynikającym z przepisów krajowych oraz unijnych. W przypadku gatunków inwazyjnych szczególnie ważne jest wczesne wykrycie ich obecności. Im szybciej zostanie potwierdzone występowanie nowego gatunku i podjęte odpowiednie działania, tym większa szansa na ograniczenie jego dalszego rozprzestrzeniania.

Jak odróżnić szerszenia żółtonogiego od innych gatunków?

Nie każda obserwacja dużego szerszenia oznacza obecność gatunku azjatyckiego. Dlatego przed zgłoszeniem warto zapoznać się z materiałami identyfikacyjnymi przygotowanymi przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.

Na stronie GDOŚ dostępne są zdjęcia, karta informacyjna gatunku, analiza jego inwazyjności oraz mapa występowania w Europie. Materiały mogą pomóc w rozpoznaniu owada i odróżnieniu go od rodzimych gatunków.

Informacje dotyczące Vespa velutina nigrithorax znajdują się na stronie: https://www.gov.pl/web/gdos/vespa-velutina-nigrithorax

Zgłaszanie podejrzanych obserwacji ma szczególne znaczenie w pierwszym okresie pojawienia się gatunku w Polsce. Szybka reakcja może pomóc ograniczyć jego zadomowienie się i chronić rodzime owady zapylające.