Fundusze promocji żywności do zmian. Minister zapowiada większą kontrolę i jawność wydatków

Minister rolnictwa Stefan Krajewski zapowiada reformę zasad funkcjonowania funduszy promocji produktów rolno-spożywczych. Zmiany mają zwiększyć przejrzystość wydatkowania pieniędzy, uszczelnić procedury wyboru wykonawców i poprawić efektywność kampanii promujących polską żywność. Resort nie planuje likwidacji funduszy, lecz chce, aby zgromadzone w nich środki były wykorzystywane w bardziej przemyślany i skuteczny sposób.

Jak podkreślił minister Stefan Krajewski, fundusze promocji wymagają uporządkowania zasad działania, a nie likwidacji. Ich zadaniem powinno być przede wszystkim finansowanie dużych kampanii, które przynoszą wymierne korzyści producentom i całym sektorom rolno-spożywczym.

Minister zwrócił uwagę, że pojedynczy rolnik czy producent nie ma możliwości samodzielnego prowadzenia szeroko zakrojonych działań marketingowych. Wspólna promocja jest więc potrzebna, jednak musi odbywać się na przejrzystych zasadach, ponieważ zgromadzone środki pochodzą z wpłat związanych z obrotem produktami rolno-spożywczymi.

Jak działają fundusze promocji produktów rolno-spożywczych?

System funduszy promocji funkcjonuje na podstawie ustawy z 22 maja 2009 r. Obecnie obejmuje 10 funduszy wspierających promocję poszczególnych grup produktów, m.in. mleka, mięsa, zbóż, roślin oleistych, owoców i warzyw oraz ryb.

Zgromadzone pieniądze przeznaczane są na kampanie informacyjne i promocyjne, udział w targach i wystawach, a także badania naukowe oraz prace rozwojowe. W większości funduszy obowiązuje wpłata w wysokości 0,1 proc. wartości netto towaru. Przykładowo, przy obrocie o wartości 100 tys. zł oznacza to wpłatę 100 zł.

Środki te nie są środkami publicznymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych. Pochodzą z poszczególnych branż, a za decyzje dotyczące ich rozdysponowania odpowiadają komisje zarządzające. Każda z nich liczy dziewięciu członków: pięciu przedstawicieli producentów rolnych, trzech przedstawicieli przetwórców oraz jednego reprezentanta Krajowej Rady Izb Rolniczych.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapewnia obsługę instytucjonalną systemu, natomiast Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa odpowiada za administrowanie funduszami.

Większe kampanie zamiast rozproszonych wydatków

Jednym z głównych założeń zapowiadanych zmian jest skoncentrowanie środków na większych przedsięwzięciach promocyjnych. Zdaniem ministra pieniądze powinny wspierać kampanie, które można ocenić pod kątem ich rzeczywistych rezultatów.

Chodzi przede wszystkim o zwiększanie spożycia polskiej żywności, rozwijanie eksportu oraz wzmacnianie konkurencyjności krajowych producentów. Jako przykład skutecznej promocji Stefan Krajewski przywołał dawną kampanię „Pij mleko, będziesz wielki”.

Fundusze mogą również stanowić wkład własny organizacji branżowych w projektach współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej. Dotyczy to m.in. działań realizowanych w ramach mechanizmu WPR „Wsparcie działań promocyjnych i informacyjnych na rynkach wybranych produktów rolnych” oraz interwencji I.13.3, dotyczącej promocji, informowania i marketingu żywności wytwarzanej w ramach systemów jakości.

Takie połączenie finansowania pozwala zwiększać skalę kampanii i docierać z polskimi produktami do nowych grup odbiorców, również na rynkach zagranicznych.

Koniec z uproszczonymi procedurami i nieudokumentowanymi wydatkami

Istotna część reformy ma dotyczyć sposobu wyboru wykonawców i rozliczania projektów finansowanych z funduszy. Minister zapowiedział wprowadzenie jednolitych i bardziej przejrzystych zasad, które ograniczą możliwość obchodzenia procedur konkurencyjnych.

Wszystkie postępowania mają być publikowane w jednym, łatwo dostępnym miejscu. Przy wyborze wykonawców obowiązywać będą jasno określone kryteria, uwzględniające m.in. cenę i planowany zasięg działań.

Jedną z zapowiadanych zmian jest zniesienie progu 150 tys. zł, poniżej którego obecnie możliwe jest stosowanie uproszczonych zasad wyboru wykonawcy. Oferty mają być przygotowywane w terminie nie krótszym niż 14 dni. Wprowadzony ma zostać również zakaz dzielenia zamówień w celu uniknięcia stosowania procedur konkurencyjnych.

Zmienić mają się także zasady dokumentowania kosztów. Resort chce zlikwidować możliwość rozliczania 5 proc. wydatków bez faktur. Oznacza to, że każdy koszt poniesiony w ramach realizowanego projektu będzie musiał mieć odpowiednie potwierdzenie.

Nowe regulacje obejmą również wypłatę zaliczek. Mają być one przekazywane dopiero po wyborze wykonawcy. Organizacje nie będą mogły też składać wniosków o dofinansowanie bezpośrednio przed planowanym wydarzeniem, co ma umożliwić wcześniejszą ocenę projektów i uporządkowanie harmonogramów.

Ograniczenia dotyczące konfliktu interesów

Kolejnym obszarem zmian będzie zapobieganie konfliktom interesów. Osoby uczestniczące w podejmowaniu decyzji o wydatkowaniu pieniędzy z funduszy nie będą mogły jednocześnie występować jako wykonawcy finansowanych przedsięwzięć.

Ograniczenia mają obejmować zarówno powiązania osobowe, jak i kapitałowe. Resort zapowiada również większą jawność informacji o wykonawcach oraz weryfikację organizacji korzystających ze wsparcia.

Procedury mają zostać zdigitalizowane, a dyrektor generalny KOWR otrzymać większe możliwości reagowania na stwierdzone nieprawidłowości. Dodatkowo wydarzenia finansowane z funduszy powinny być co do zasady otwarte i dostępne dla zainteresowanych odbiorców.

Pierwsze zmiany jeszcze przed nowelizacją ustawy

Kolejnym krokiem we wdrażaniu reformy będzie spotkanie ministra Stefana Krajewskiego z komisjami zarządzającymi funduszami promocji, zaplanowane na 20 listopada. Podczas rozmów mają zostać przedstawione oczekiwania dotyczące nowych zasad gospodarowania zgromadzonymi środkami.

Minister zapowiedział dwuetapowe wprowadzanie zmian. W pierwszej kolejności resort chce wykorzystać możliwości wynikające ze zmian rozporządzeń ministra oraz zarządzeń dyrektora generalnego KOWR. Pozwoliłoby to wdrożyć część nowych rozwiązań bez konieczności oczekiwania na zmianę ustawy.

Równolegle prowadzona będzie analiza dotychczasowego sposobu wydatkowania pieniędzy. Jeżeli okaże się, że niezbędne są zmiany ustawowe, ministerstwo również zamierza je przeprowadzić.

Pierwsza ocena efektów nowych rozwiązań ma nastąpić po zakończeniu pierwszego kwartału 2027 r.

Minister odniósł się do finansowania udziału w wydarzeniach branżowych

Podczas konferencji prasowej Stefan Krajewski odniósł się również do kwestii finansowania swojego udziału w targach, wystawach i innych wydarzeniach branżowych. Zapewnił, że nie korzystał w tym celu ze środków funduszy promocji.

Jak wyjaśnił, jako minister rolnictwa dysponuje odrębnym budżetem przeznaczonym na reprezentowanie resortu na zewnątrz i właśnie z tych środków finansowany był jego udział w wydarzeniach.

Zapowiadana reforma ma zatem objąć zarówno zasady wydatkowania pieniędzy, jak i sposób nadzorowania realizowanych projektów. Głównym celem pozostaje zwiększenie skuteczności promocji polskiej żywności przy jednoczesnym zapewnieniu większej przejrzystości całego systemu.