Zmiany klimatu, a sadownictwo (2)

gradWilgotność klimatu
Ważnym czynnikiem odpowiedzialnym za wzrost i dobre owocowanie była i jest wilgotność klimatu. Przeciętnie suma opadów rocznych w kraju wynosiła w minionych dziesięcioleciach około 550 mm, największe odnotowywano w lipcu, średnio około 80 mm, najmniejsze w lutym – około 26 mm. Ilość tę uznawano wówczas za wystarczającą i tylko na gruntach przepuszczalnych zauważano  niedobory wody [Goldberg 1939]. Z analizy uzyskanych danych wynika jednak, że występowały duże różnice w wysokości rocznych opadów, czyli lata wilgotne (1930 rok – 738,3 mm) i suche (1920 rok – 459 mm). Przed II wojną światową zdarzały się już sady nawadniane, jeśli właściciele zauważyli dobroczynny wpływ wody na wysokość plonu owoców (na przykład Nowa Wieś) [Słowińska 2007].    

Tabela 1. Średnie miesięczne opady odnotowane w Warszawie

Lata

Średnie opady w poszczególnych miesiącach w mm

Suma

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

1881-1930*

 

35

 

26

 

32

 

40

 

48

 

60

 

84

 

72

 

44

 

37

 

38

 

38

 

555

1910

32,4

10,1

10,1

30,3

45,5

46,1

131,9

136,2

33,0

14,1

31,4

23,6

544,6

1920**

51

28

27

12

30

51

96

103

44

4

2

11

459

1927

25,4

15,5

28,4

74,7

37,9

75,2

139,4

63,5

51,2

25,1

51,6

4,1

592

1929

10,0

10,8

17,7

14,8

73,9

67,6

75,4

68,0

30,5

44,7

53,0

39,7

510,1

1930

14,5

10,6

45,4

56,7

53,3

9,8

115,0

176,1

82,1

69,5

64,3

41,0

738,3

1934

14,7

8,2

35,1

29,1

45,4

65,9

165,9

63,2

47,6

53,6

71,9

29,0

629

1937

23,3

49,3

69,2

41,5

15,5

61,5

52,9

74,9

33,0

12,9

73,7

35,0

542,7

1960*

51,7

27,3

32,5

30,9

32,3

73,8

140,6

110,3

24,2

55,7

28,0

34,6

542

Źródło: Roczniki meteorologiczne z lat 1910, 1927, 1929, 1930, 1934, 1937;
*Pawłowski 1962;
** „Gazeta Rolnicza”, Mapa opadów z lat 1920–1925


Tabela 2. Średnie wartości temperatury i opadów rocznych w różnych miastach Polski w latach 1881–1930
  

 

Miejscowość

Wysokość

n.p.m.

Średnie temperatury w °C

Suma opadów rocznych

styczeń

lipiec

rok

Warszawa

112

–2,9

18,6

7,8

530

Suwałki

180

–4,9

17,9

6,2

649

Zielona Góra

151

–1,3

18,1

8,2

636

Radom

170

–2,6

18,7

8,0

590

Lublin

200

–3,5

18,4

7,4

551

Wrocław

147

–1,1

18,8

8,7

585

Kraków

231

–2,5

18,8

8,2

721

 Źródło: Atlas Klimatyczny Polski 1971

gruszkaTemperatury w regionie grójeckim nie różniły się znacząco od przeciętnych w Polsce, można zatem powiedzieć, że klimat nie był bardziej sprzyjający dla uprawy drzew i krzewów owocowych niż w innych częściach kraju, natomiast odnotowano mniejszą ilość opadów, co należy uznać za czynnik niekorzystny w produkcji sadowniczej (tab. 2).

Wiatry
Kolejnym składnikiem klimatu są wiatry. Klimat kontynentalno-morski w Polsce z biegiem czasu stawał się coraz bardziej suchy, kontynentalny: „Wiatr (...) pozbywa się użytecznych swych własności w przedzieraniu się przez Góry Szląskie, a przebywając dość obszerne zamiecie piaskowe wprzód niźli dosięgnie ziem rozpościerających się nad (...) Pilicą i Wisłą, nabywa tej suchości i ostrości właściwej wiatrom marcowym, który nie tylko roślinom (...) wpływ szkodliwy wywiera. Jakoż drzewa mają na części pnia ku zachodowi obróconej, korę zmarszczoną, chropowatą i popękaną” [Giżycki 1845]. W rejonie grójecko-wareckim przeważają wiatry z kierunku zachodniego (około 15% przy 8-kierunkowej róży wiatrów) [Lijewski 1968], najrzadziej wieją wiatry z północy i północnego-wschodu.
Warto dodać, że w strefie zboczowej Wisły od kilkuset lat panował specyficzny mikroklimat, który sprzyjał zakładaniu sadów, co potwierdza się również w powiecie grójeckim przylegającym od wschodu do jej koryta [Pająkowski 2000], a od południa do Pilicy. Przyjmuje się, że poza pasem nadwiślańskim, klimat nie był szczególnie sprzyjający dla sadownictwa, i nie wpłynął zasadniczo na jego rozwój w Grójeckiem.

Gleby
Drugim ważnym, zwłaszcza w XIX stuleciu, czynnikiem rozwoju sadownictwa krajowego były gleby. Ukształtowanie terenu w powiecie grójeckim jest raczej płaskie, z niewielkimi wzniesieniami do 160 m n.p.m., a obszary położone najniżej, w pradolinie Wisły i Pilicy, rozciągają się na wysokości około 90 m n.p.m. Poniżej warstw glebowych znajduje się pokład lodowcowy z grubym złożem gliny z marglem. Okresy ociepleń między zlodowaceniami spowodowały warstwowe odkładanie się piasków, dlatego gliny i piaski występują jeden nad drugim. W Grójeckiem spotyka się też głazy narzutowe. Działanie wód polodowcowych spowodowało wymycie glin i wyrównanie terenu [Goldberg 1939; Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze 1999].

Profesor E. Jankowski pisał, że w powiecie przeważają gleby bielicowe i pseudobielicowe: „na podłożu z twardej bezwapiennej gliny, tak jak podwarszawska, sprzyja gruszom i wiśniom, jabłonie mniej się na niej darzą. Jakoż i w Błędowie grusze rosną bujnie i zdrowo, o ile nie noszą w sobie uszkodzeń mrozowych z roku 1929” [„Ogrodnik” 1934, s. 291]. Bielice powstają na płaskich terenach gliniasto-morenowych. Na skłonach obok nich pojawiają się czerwone gliny. Typowa dla rejonu jest bielica nadrzeczna na różnych podłożach. Procesowi bielicowania nie podlegają jednak piaski, obecne głównie w pradolinach rzek [Goldberg 1939]. Występują tam też mady i gliny innego pochodzenia: „szereg ośrodków sadowniczych spotykamy tam, gdzie Wisła rozszerza swe koryto, zalewając pewne przestrzenie podczas powodzi i osadzając na nich mady. Mady te specjalnie nadają się do hodowli śliw i jabłoni. W miejscowościach, gdzie Wisła jest obwałowana, spotykamy sady czereśniowe (Brzumin, Siedzów)” [Celichowski 1935].

Gleby w Grójeckiem charakteryzują się niejednorodnością, zmiennością, małą zawartością wapnia i potasu, dużą przepuszczalnością, przewiewnością, ale mają nieco zbyt grubą strukturę i nie najlepsze właściwości absorpcyjne. Gleba w powiecie grójeckim zawiera próchnicę dobrego gatunku, ale jest uboga w składniki chemiczne, mimo dobrego składu mineralnego. Zalecane było dodatkowe nawożenie fosforem i potasem oraz wapnowanie.

Źródło: Piliszek-Słowińska B., "Czynniki rozwoju sadownictwa w regionie grójecko-wareckim do 1939 roku", Praca doktorska, Skierniewice 2008

 

Powiązane artykuły