Drosophila suzukii - zagrożenie, monitoring i zwalczanie na plantacjach krzewów jagodowych (cz. II)

W pierwszej części artykułu omówiłam zagrożenie, jakie w sadach i jagodnikach stanowi muszka plamoskrzydła. W tej części skupię się na możliwościach ograniczania szkodnika i zwalczaniu.

Masowe odłowy - możliwości i ograniczenia

Masowe odławianie D. suzukii z wykorzystaniem pułapek zapachowych było testowane w różnych systemach uprawy. W technologii tej zakłada się użycie dużej liczby pułapek na jednostkę powierzchni, tak aby jednocześnie monitorować i redukować liczebność populacji.

Pojawiły się również rozwiązania typu attract-and-kill, w których pułapka łączy wabienie z eliminacją owadów za pomocą substancji czynnej. Z praktycznych obserwacji wynika jednak, że:

• pułapki mogą ograniczać liczebność muchówek,
• nie zapewniają zwykle pełnej ochrony owoców przy silnej presji,
• najlepiej działają jako uzupełnienie ochrony integrowanej,
• mogą odławiać także organizmy pożyteczne, jeśli mają zbyt szerokie otwory wlotowe.

Technologia ta może więc wspierać program ochrony, ale nie powinna być traktowana jako samodzielny filar zabezpieczenia plantacji towarowej.

Organizmy pożyteczne i metody biologiczne

Coraz więcej badań koncentruje się na wykorzystaniu naturalnych wrogów D. suzukii. Analizowane są zarówno parazytoidy poczwarek, jak i parazytoidy larw, a także wybrane mikroorganizmy o potencjale ograniczania populacji szkodnika.

Do najczęściej wymienianych organizmów należą:

• Trichopria drosophilae,
• Pachycrepoideus vindemmiae,
• Leptopilina heterotoma.

Z punktu widzenia praktyki problem polega na tym, że wyniki badań nie zawsze przekładają się na stabilną, wysoką skuteczność w warunkach polowych. Na plantacji towarowej konieczne jest bowiem nie tylko obniżenie liczebności populacji, ale utrzymanie poziomu uszkodzeń poniżej progu opłacalności handlowej. W przypadku owoców deserowych tolerancja na obecność larw jest praktycznie zerowa.

Technika SIT i inne nowe kierunki

Jednym z ciekawszych kierunków rozwoju ochrony jest Sterile Insect Technique. Metoda polega na masowym namnażaniu owadów, sterylizacji samców i ich uwalnianiu w środowisku. W konsekwencji kopulacja z dzikimi samicami nie prowadzi do powstania potomstwa, a populacja szkodnika stopniowo maleje.

Zaletą tej technologii jest brak pozostałości chemicznych i zgodność z kierunkiem rozwoju zrównoważonej ochrony. Ograniczeniem pozostaje skala wdrożenia, koszty oraz potrzeba bardzo dobrego dostosowania programu do lokalnych warunków biologicznych i przestrzennych.

Badane są także rozwiązania pośrednie, takie jak zabiegi poprawiające właściwości skórki owoców. Jeśli uda się zwiększyć odporność owocu na nakłucie przez samicę, może to stanowić cenne wsparcie dla innych metod ograniczania presji.

Strategia techniczna dla plantatora

W warunkach produkcji towarowej skuteczny program ograniczania D. suzukii powinien być oparty na łączeniu działań profilaktycznych, monitoringowych i interwencyjnych. Najbardziej racjonalny model postępowania obejmuje:

Czy można chronić plantację?

W ochronie plantacji jagodowych przed Drosophila suzukii niezbędne jest korzystanie wyłącznie z preparatów posiadających aktualną rejestrację w danej uprawie. Dotyczy to zwłaszcza borówki wysokiej, malin i truskawek, gdzie zabiegi często przypadają na okres przedzbiorczy lub w trakcie zbiorów. Z punktu widzenia technologii ochrony ważne są nie tylko skuteczność wobec szkodnika, ale także okres karencji, maksymalna liczba zastosowań oraz ryzyko pozostałości w owocach. Aktualny wykaz dopuszczonych środków publikowany jest w rejestrze MRiRW.

W praktyce w Polsce do zwalczania D. suzukii w uprawach sadowniczych i jagodowych wykorzystywane są głównie substancje czynne należące do różnych grup:

* Zakres rejestracji zależy od gatunku uprawy (malina, borówka, truskawka, czereśnia, wiśnia, śliwa itp.) oraz aktualnej etykiety środka. Należy każdorazowo sprawdzić aktualne zezwolenie.

Ważne uwagi dotyczące zwalczania D. suzukii

✅ Sama ochrona chemiczna nie wystarcza.
✅ Konieczny jest monitoring pułapkami.
✅ Należy regularnie usuwać porażone owoce.
✅ W okresie dojrzewania owoców kluczowe znaczenie mają okresy karencji środków.
✅ Zalecana jest rotacja substancji czynnych w celu ograniczenia ryzyka odporności

Dr Dorota Łabanowska-Bury (Bioagris)