Tarcznik niszczyciel w sadach – zagrożenie, monitoring i skuteczne zwalczanie

Tarcznik niszczyciel (Comstockaspis perniciosa syn. Quadraspidiotus perniciosus) należy obecnie do grupy najgroźniejszych szkodników sadów jabłoniowych, gruszowych oraz pestkowych. W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost jego presji w sadach towarowych, szczególnie w rejonach intensywnej produkcji owoców. Szkodnik ten powoduje nie tylko pogorszenie kondycji drzew, ale również znacząco obniża wartość handlową owoców. Obecność tarcznika na owocach jest przyczyną dyskwalifikacji plonu.

Charakterystyka i szkodliwość

Tarcznik niszczyciel jest pluskwiakiem z rodziny tarcznikowatych. Żeruje na ponad 200 gatunkach roślin, jednak w Polsce największe znaczenie gospodarcze ma dotychczas w sadach jabłoniowych, gruszowych, śliwowych, wiśniowych i brzoskwiniowych ale też na porzeczce.

Szkodnik zasiedla przede wszystkim pnie, pędy, konary, owoce ale także liście.

Najbardziej charakterystycznym objawem są niewielkie, okrągłe tarczki samic o średnicy około 1–2 mm, oraz wydłużone tarczki okrywające larwy samców, które licznie pokrywają korę. Przy licznym występowaniu szkodnika gałęzie i pnie wyglądają jak obsypane makiem. Na owocach wokół wbitej kłujki larwy skórka przebarwia się na kolor czerwonawy.

Objawy żerowania

Do najważniejszych objawów obecności tarcznika niszczyciela należą:

• czerwono-fioletowe przebarwienia na owocach, wokół ciemniejszej tarczki larwy
• pękanie skórki owoców,
• nabrzmienia i spękania kory,
• wycieki gumy,
• osłabienie wzrostu drzew,
• zamieranie pędów i gałęzi,
• obniżenie plonu oraz jakości handlowej owoców. W miejscach żerowania larwy wprowadzają do tkanek roślin substancje toksyczne, powodujące deformacje i uszkodzenia kory. Nie chronione drzewa mogą stopniowo zamierać, a silnie zasiedlone  drzewa i sady tracą zdolność produkcyjną już nawet po kilku (czasami już po 2-3) sezonach.

Cykl rozwojowy i okres pojawu w sadach

Większość populacji zimuje w stadium larwy pierwszego stadium rozwojowego, ale też zapłodnione samice. Larwy te są odporne na niskie temperatury i rozpoczynają aktywność wiosną, gdy temperatura przekracza około 7°C.

Najważniejsze terminy występowania

Najgroźniejszym momentem dla sadu jest okres migracji młodych larw, które przemieszczają się po roślinie i nie są jeszcze chronione charakterystyczną tarczką. Właśnie wtedy są najbardziej wrażliwe na działanie środków ochrony roślin.

Monitoring i lustracja sadów

Skuteczna ochrona przed tarcznikiem niszczycielem wymaga regularnego monitoringu.

Podstawowe metody obserwacji obejmują:

• lustrację pędów i konarów,
• ocenę obecności tarczek,
• kontrolę przebarwień na owocach,
• stosowanie pułapek feromonowych do odławiania samców,
• obserwacja wylęgających się larw i czasu ich wędrówki w poszukiwaniu odpowiedniego miejsca do  żerowania.

Pułapki feromonowe zaleca się rozwieszać już w fazie różowego pąka. Kontrole powinny odbywać się minimum raz w tygodniu. W tym roku w rejonie Częstochowy i Sandomierza pierwsze odłowy samców na pułapkach notowano już około 15 maja zaś na Lubelszczyźnie pierwsze samce tarcznika odławiały się około 20 maja.

Metody zwalczania

1. Zabiegi agrotechniczne

Ochronę należy rozpocząć od działań profilaktycznych:

• wycinania silnie porażonych pędów,
• usuwania źródeł infekcji,
• usuwanie i niszczenie wyciętego materiału,
• ograniczania nadmiernego zagęszczenia koron.

Działania fitosanitarne pozwalają ograniczyć liczebność szkodnika jeszcze przed rozpoczęciem sezonu wegetacyjnego.

2. Ochrona biologiczna

W biologicznym ograniczaniu populacji tarcznika wykorzystuje się naturalnych wrogów, m.in. pasożytniczą błonkówkę Encarsia perniciosi. Znaczenie biologicznych metod ochrony wzrasta (ale nie jest u nas wystarczające) szczególnie w sadach prowadzonych zgodnie z zasadami integrowanej produkcji.

3. Zwalczanie chemiczne

Najwyższą skuteczność zabiegów uzyskuje się podczas migracji larw. Zabieg wykonany zbyt późno jest znacznie mniej efektywny, ponieważ starsze stadia rozwojowe ukryte są pod tarczką utrudniającą kontakt środka ze szkodnikiem.

Wczesną wiosną stosuje się także preparaty olejowe ograniczające liczebność zimujących larw.

Środki ochrony roślin zarejestrowane w Polsce

Aktualne środki ochrony roślin należy każdorazowo sprawdzać w oficjalnej wyszukiwarce Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ponieważ zakres rejestracji i etykiety mogą ulegać zmianom.

W wyszukiwarce MRiRW dla tarcznika niszczyciela dostępne są preparaty przeznaczone m.in. do ochrony:

• jabłoni,
• gruszy,
• śliwy,
• wiśni,
• czereśni.

W praktyce sadowniczej stosowane są środki zawierające m.in.:

• cyjanotraniliprol (diamidy) – Exirel 100 SE lub Irazu 100 SE w dawce 0,6 l/ha (jabłoń, grusza, śliwa, wiśnia, czereśnia)
• flupyradifluor (butenoidy) Sivanto Prime  w dawce 0,9 l/ha (jabłoń, grusza)
• kwasy tłuszczowe – Fitter w dawce 10 l/ha (jabłoń)
• oleje parafinowe, wczesną wiosną, jednocześnie z innymi szkodnikami
• oleje roślinne – Emulpar’ 940 EC w stężeniu 0,9 % (brzoskwinia, morela)
• związki silikonowe - Siltac EC w stężeniu 0,15 %, Next Pro w stężeniu 0,1-0,2 % (brzoskwinia, morela)

Ograniczają go inne insektycydy kontaktowe dozwolone do zwalczania czerwców w sadach.

Każdy zabieg należy wykonywać zgodnie z aktualną etykietą środka ochrony roślin oraz zasadami integrowanej ochrony roślin.

Podsumowanie

Tarcznik niszczyciel stanowi coraz większe zagrożenie dla nowoczesnego sadownictwa. Wysoka szkodliwość, szybkie namnażanie oraz trudność zwalczania starszych stadiów rozwojowych powodują, że kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie szkodnika i prawidłowy termin zabiegów. Bardzo ważne jest zakładanie sadów z materiału wolnego od tarcznika niszczyciela.

Wykrycie tarcznika niszczyciela jest równoznaczne z koniecznością jego zwalczania.

Najskuteczniejsza strategia ochrony opiera się na:

• systematycznym monitoringu,
• cięciu sanitarnym,
• ochronie biologicznej,
• właściwie dobranych zabiegach chemicznych wykonywanych podczas migracji larw.

Regularna lustracja sadów oraz korzystanie z aktualnej wyszukiwarki środków ochrony roślin MRiRW pozwalają skutecznie ograniczać straty gospodarcze powodowane przez tego groźnego szkodnika.

Więcej informacji i aktualną wyszukiwarkę preparatów można znaleźć na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Wyszukiwarka środków ochrony roślin.

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone na etykiecie oraz informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące na rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj zasad bezpieczeństwa podanych na etykiecie.