Życie w glebie a jakość plonów – jak przywrócić próchnicę?

Badania wskazują, że problem niskiej zawartości próchnicy dotyczy aż 63% polskich gleb, które charakteryzują się jej średnim poziomem (1,01%-2%). Co więcej, 4% gleb w Polsce ma skrajnie niski poziom próchnicy (<1%). Zaledwie 33% gleb można uznać za zasobne w próchnicę (powyżej 2%)1. Pogarszający się stan materii organicznej w glebie stanowi istotne zagrożenie dla stabilności produkcji rolnej i ochrony środowiska.

Próchnica – fundament żyznej gleby

Próchnica jest jednym z najważniejszych składników gleby, od którego zależy jej zdolność do magazynowania składników odżywczych, retencji wody oraz utrzymania stabilnej struktury. Jej niski poziom prowadzi do spadku plonów, wzrostu erozji i obniżenia odporności gleb na zmiany klimatyczne. Głównymi przyczynami zmniejszania się zawartości próchnicy są intensywna uprawa mechaniczna, ograniczone stosowanie nawozów organicznych oraz nadmierne nawożenie mineralne.

Rola organizmów glebowych

Ponad 90% procesów zachodzących w glebie to efekt działalności drobnoustrojów. Bakterie, grzyby oraz dżdżownice odgrywają istotną rolę w rozkładzie resztek roślinnych, stabilizacji węgla w glebie i poprawie jej struktury. Organizmy glebowe wspomagają zatrzymywanie wody, zwiększają bioróżnorodność gleby i przyczyniają się do jej żyzności.

Rolnicy często traktują glebę jedynie jako magazyn składników pokarmowych, nie doceniając roli bytujących w niej mikroorganizmów. Tymczasem działania takie jak nadmierne nawożenie azotem, ograniczenie dopływu materii organicznej czy intensywna uprawa mechaniczna mogą negatywnie wpływać na populację pożytecznych mikroorganizmów, osłabiając naturalną żyzność gleby. – podkreśla dr Jerzy Próchnicki, członek zarządu Polskiego Stowarzyszenia Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności.

Jak poprawić zawartość próchnicy w glebie?

Aby przeciwdziałać degradacji materii organicznej, konieczne jest wdrażanie praktyk regeneratywnych, takich jak:

Stosowanie nawozów organicznych – kompostu, obornika czy resztek roślinnych, które wzbogacają glebę w próchnicę.

Ograniczenie orki i intensywnych zabiegów mechanicznych – co pozwala na zachowanie struktury gleby i zwiększenie ilości materii organicznej.

Zmianowanie roślin i uprawy poplonowe – wspomagają rozwój mikroorganizmów oraz ograniczają erozję.

Zwiększenie populacji organizmów glebowych – np. poprzez poprawę warunków dla dżdżownic, które spulchniają i napowietrzają glebę.

Edukacja na rzecz ochrony gleb

Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności, poprzez kampanię realizowaną w ramach projektu Partners for International Business (PIB) „Soil Improvement Poland”, dąży do zwiększenia świadomości na temat znaczenia ochrony gleb. Infografika „Życie glebowe” to kolejny krok w kierunku promowania praktyk, które wspierają odbudowę próchnicy i przeciwdziałają degradacji gleby.

Więcej informacji oraz materiały edukacyjne dostępne są na stronie www.polskiegleby.pl.

1. Źródło: Szczech, I. (2019). Metody polepszania jakości gleb zdegradowanych w uprawie warzyw. Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice