Nowe obowiązki dla rolników

Wprowadzenie tzw. warunkowości społecznej w rolnictwie staje się istotnym tematem w kontekście nadchodzących zmian prawnych. Nowe regulacje wprowadzają szereg obowiązków dla rolników zatrudniających pracowników, szczególnie w obszarze prawa pracy oraz bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). W odpowiedzi na pojawiające się pytania i wątpliwości, Krajowa Rada Izb Rolniczych wystąpiła 13 maja 2025 r. o przygotowanie przejrzystych materiałów informacyjnych. Odpowiadając na tę potrzebę, 6 czerwca 2025 r. Zastępca Głównego Inspektora Pracy, Jarosław Leśniewski, przekazał najnowsze informacje dotyczące obowiązujących i planowanych przepisów.

Podstawa prawna i zakres przepisów

Obowiązki wynikające z warunkowości społecznej opierają się na ustawie z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. W ustawie tej wskazano m.in. na załącznik IV rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 jako podstawę do stosowania określonych standardów pracy i BHP. Załącznik ten zobowiązuje do przestrzegania przepisów wynikających z kluczowych unijnych dyrektyw:

• Dyrektywy 2019/1152 – dotyczącej przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy;

• Dyrektywy 89/391/EWG – w sprawie poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;

• Dyrektywy 2009/104/WE – dotyczącej minimalnych wymagań BHP przy użytkowaniu sprzętu roboczego.

Obowiązki rolników jako pracodawców

Rolnicy zatrudniający pracowników muszą dostosować się do wielu wymagań, które obejmują:

• Przekazywanie pracownikom pełnych i zrozumiałych informacji o warunkach zatrudnienia;

• Zapewnienie przejrzystości i przewidywalności zatrudnienia, w tym informowanie o wszelkich zmianach;

• Respektowanie minimalnych praw pracowników zatrudnionych na umowach niestandardowych;

• Zapewnienie bezpiecznych warunków pracy, w tym:

  • ocenę ryzyka zawodowego,

  • wdrażanie środków zapobiegających wypadkom i chorobom zawodowym,

  • stosowanie odpowiednich środków ochrony,

  • organizację szkoleń z zakresu BHP,

  • konsultacje z pracownikami w sprawach BHP,

  • zapewnienie bezpiecznego sprzętu roboczego i jego regularną konserwację,

  • szkolenie pracowników z obsługi maszyn.

Nowe rozporządzenie i system kar

W toku są prace nad rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które doprecyzuje sposób oceny zgodności z wymogami warunkowości społecznej. Rozporządzenie ma zawierać:

• Opis naruszeń przepisów,

• Liczbę punktów przypisywanych za konkretne niezgodności,

• Kryteria oceny (m.in. skala, dotkliwość i trwałość naruszenia),

• Wysokość kar administracyjnych, uzależnionych od liczby przypisanych punktów.

Dokument został już skierowany do uzgodnień międzyresortowych, a 4 czerwca 2025 r. trafił do konsultacji społecznych.

Wytyczne dla rolników – co dalej?

Ze względu na trwające prace legislacyjne, obecnie nie są jeszcze dostępne pełne wytyczne dla rolników. Po zakończeniu procesu i wejściu w życie rozporządzenia planowane jest jednak opracowanie kompleksowych materiałów informacyjnych, które mają ułatwić dostosowanie się gospodarstw do nowych przepisów.