Nowe zasady rent wdowich i rodzinnych: zmiany korzystne dla rolników

W Polsce kwestie związane ze świadczeniami emerytalno-rentowymi, w tym rentami wdowimi i rodzinnymi, są przedmiotem bieżących debat oraz zmian legislacyjnych. Szczególna uwaga kierowana jest na sytuację rolników, którzy od lat zwracali uwagę na dyskryminujące przepisy. Najnowsze regulacje wprowadzają istotne zmiany, mające na celu zwiększenie sprawiedliwości społecznej.

13 maja 2025 roku Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych skierował do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniosek o zmianę przepisów dotyczących renty wdowiej. Był on wynikiem posiedzenia Rady ds. Kobiet i Rodzin z obszarów wiejskich.

KRIR zwróciła uwagę na dwa kluczowe problemy:

1. Dyskryminacja rolników w zakresie renty wdowiej
Dotychczasowe przepisy wykluczały z prawa do renty wdowiej emerytów i rencistów będących właścicielami ziemi rolniczej. Warunek ten uniemożliwiał wielu osobom spełniającym ogólne wymogi uzyskanie świadczenia. Do podstawowych kryteriów należały:

• osiągnięcie wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet, 65 dla mężczyzn),

• pozostawanie w związku małżeńskim do dnia śmierci współmałżonka,

• nabycie prawa do renty rodzinnej po ukończeniu 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni),

• niepozostawanie w nowym związku małżeńskim.

KRIR wskazywała, że przepis ten zmuszał rolników do rezygnacji z posiadania ziemi, co było niesprawiedliwe.

2. Brak prawa do renty rodzinnej dla dzieci zmarłych rodziców bez bieżącego zatrudnienia
KRIR postulowała także zmianę przepisu, który wyklucza przyznanie renty rodzinnej dzieciom zmarłego rodzica, jeśli ten, mimo wieloletniego stażu pracy, nie był zatrudniony w ostatnim okresie życia. Zdaniem KRIR, renta powinna być przyznawana na podstawie opłaconych składek, a nie aktualnego zatrudnienia tuż przed śmiercią.

W odpowiedzi na pismo KRIR, 11 czerwca 2025 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, za pośrednictwem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, przekazał szczegóły zmian obowiązujących od 1 stycznia 2025 roku (z wypłatami możliwymi od 1 lipca 2025 roku).

Najważniejsze zmiany obejmują:

• Możliwość łączenia świadczeń: Umożliwiono jednoczesne pobieranie renty rodzinnej (jako wdowa/wdowiec) oraz emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, w odpowiednich proporcjach.

• Zakres zmian: Nowe przepisy dotyczą zarówno osób ubezpieczonych w ZUS, jak i w KRUS.

• Brak konieczności zaprzestania działalności rolniczej: Renta wdowia nie jest już uzależniona od rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa.

• Warunki uzyskania nowej renty wdowiej: Konieczne jest posiadanie prawa do dwóch świadczeń — w tym renty rodzinnej po zmarłym małżonku.

• Limit łącznej kwoty świadczeń: Ich suma nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury, co w 2025 roku wynosi 5636,73 zł brutto.

Renta rodzinna w systemie KRUS

W ramach systemu rolniczego ubezpieczenia społecznego renta rodzinna przysługuje:

• Po zmarłym emerycie lub renciście: Pod warunkiem, że osoba zmarła miała ustalone prawo do emerytury lub renty rolniczej.

• Po zmarłym ubezpieczonym rolniku: Jeśli w chwili śmierci spełniał on warunki do uzyskania renty/emerytury, nawet jeśli jej formalnie nie pobierał. Przyjmuje się wówczas, że był całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie.

Problem długiego stażu pracy bez prawa do świadczenia

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniosło się również do postulatu KRIR dotyczącego przyznawania renty rodzinnej po zmarłym rodzicu z długoletnim stażem pracy, ale bez prawa do świadczeń w chwili śmierci. Podkreślono, że kwestia ta wymaga pogłębionej analizy i ewentualnych zmian w zakresie nabywania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Należy przy tym uwzględnić zarówno konstytucyjne zasady stabilności systemów emerytalno-rentowych, jak i równowagę interesów wszystkich uczestników systemu.

Wprowadzone zmiany znacząco poprawiają sytuację wdów i wdowców, zwłaszcza rolników. Nowe przepisy eliminują konieczność rezygnacji z ziemi rolnej w celu uzyskania świadczenia oraz umożliwiają łączenie rent i emerytur. Kwestia przyznawania renty rodzinnej dzieciom po rodzicach z wieloletnim stażem pracy, ale bez prawa do świadczeń w chwili śmierci, pozostaje jednak otwarta i wymaga dalszych prac legislacyjnych.