Anonimowe donosy a kontrole w gospodarstwach

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zajęło stanowisko wobec problemu anonimowych donosów na rolników, które skutkują kontrolami w gospodarstwach. W piśmie z 19 września 2025 r., skierowanym do Krajowej Rady Izb Rolniczych, resort wyjaśnia przepisy prawa, procedury kontrolne stosowane przez agencje oraz możliwości ochrony prawnej rolników.

Polski kodeks karny przewiduje sankcje za fałszywe oskarżenia. Zgodnie z art. 234 k.k., kto pomawia inną osobę przed organem ścigania o czyn zabroniony, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Z kolei art. 238 k.k. przewiduje kary za zgłoszenie niepopełnionego przestępstwa, od grzywny po 2 lata więzienia.

Resort zaznacza jednak, że przepisy te nie obejmują fałszywych zgłoszeń kierowanych do instytucji rolniczych, takich jak ARiMR, KOWR, PIORiN czy Inspekcja Weterynaryjna, ponieważ nie są one organami ścigania. Stąd propozycja KRIR dotycząca rozszerzenia ochrony prawnej może być zasadna, choć wymaga dalszych analiz i ewentualnych prac legislacyjnych.

MRiRW podkreśla, że instytucje nie są zobligowane do wszczynania kontroli wyłącznie na podstawie anonimowego donosu. Każda decyzja powinna wynikać z oceny ryzyka i całokształtu okoliczności. Zbyt częste kontrole u jednego rolnika mogłyby bowiem utrudniać działalność gospodarstwa i ograniczać skuteczność organów.

PIORiN zapewnia, że nie kieruje inspektorów w teren wyłącznie na podstawie anonimowych zgłoszeń. Działania opierają się na analizie ryzyka, np. przy podejrzeniu nielegalnych środków ochrony roślin czy zgłoszeniach upadku pszczół.

Z kolei ARiMR, jako agencja płatnicza UE, ma obowiązek rozpatrywać wszystkie zgłoszenia, także anonimowe. Jednak zanim dojdzie do kontroli, informacje są analizowane i weryfikowane pod kątem wiarygodności.

W 2024 roku do ARiMR wpłynęło 998 doniesień, z czego około 28% stanowiły zgłoszenia anonimowe. Co istotne, zarówno ich liczba, jak i udział w całości zgłoszeń maleją od kilku lat. Tylko około 20% wszystkich doniesień kończy się potwierdzeniem nieprawidłowości.

Przykładowo, w województwie podlaskim w pierwszych siedmiu miesiącach 2025 r. tylko w dwóch przypadkach zgłoszenia anonimowe doprowadziły do kontroli na miejscu. Zdaniem MRiRW nie ma więc podstaw do obaw, że anonimowe donosy destabilizują pracę gospodarstw.

Ministerstwo zaproponowało, by rolnicy byli informowani o dostępie do nieodpłatnej pomocy prawnej w razie fałszywego oskarżenia. Mogłaby ona obejmować zarówno ochronę karną, jak i cywilną – np. dochodzenie odszkodowania czy zadośćuczynienia.

Resort zwrócił się też do KRIR o szczegółowe dane dotyczące uciążliwości kontroli wywołanych donosami, co ma pomóc w dalszym poszukiwaniu rozwiązań systemowych.